Analiza e titullit dhe përmbajtjes tregon se artikulli trajton mundësitë e Shqipërisë për integrim në zinxhirët europianë të vlerës, duke u fokusuar në zhvillimin e logjistikës, parqeve industriale dhe zonave ekonomike. Nuk ka elementë të gjuhës së urrejtjes, dhunës, diskriminimit, përmbajtjeje eksplicite apo të ndjeshme.
***
Shqipëria ka mundësi reale për t’u integruar në zinxhirët europianë të vlerës
Intervistë me Enkelejd Musabelliu, zv.ministër për Ekonominë dhe Inovacionin.
Ndërsa kompanitë europiane synojnë në një pjesë të mirë afrimin e prodhimit dhe zinxhirëve të furnizimit më pranë tregjeve të tyre kryesore, Shqipëria po përpiqet të pozicionohet si një destinacion i ri për investime në industri dhe logjistikë. Në një intervistë për “Monitor”, zv.ministri i Ekonomisë dhe i Inovacionit, Enkelejd Musabelliu, shpjegon pse zhvillimi i logjistikës në vend ofron një mundësi reale për Shqipërinë që të integrohet në zinxhirët europianë të vlerës.
Nuk ka funksionuar deri më sot dhe çfarë ka ndryshuar:
- Ligji për Zonat e Zhvillimit Ekonomik dhe Teknologjik (TEDA) daton që në vitin 2012, por projektet nisën të marrin formë pas amendimeve të viteve 2014-2015.
- Fillimisht u konceptuan dy TEDA publike, në Spitallë dhe Koplik, por modeli nuk tërhoqi interesin e sektorit privat pasi shteti parashikonte të lidhte marrëveshje me një zhvillues privat.
- Ndryshimet ligjore të vitit 2015, që lejuan bashkitë dhe institucionet publike të ishin zhvillues, krijuan interes të ri, veçanërisht për TEDA-n e Tiranës, e cila u finalizua në vitin 2024 kryesisht për shkak të çështjeve të pronësisë.
- Faktori kryesor që ka penguar zhvillimin e TEDA-ve ndër vite ka qenë çështja e pronësisë.
- Modi më funksional që po shihet sot është ai i TEDA-ve me zhvillues privatë, të orientuara drejt sektorëve me kërkesë të lartë për investime.
Modelet më të qëndrueshme për Shqipërinë:
- Logjistika: Ka potencial të madh zhvillimi për shkak të pozicionit gjeografik. Mund të shërbejë si bazë për zgjerimin e industrisë dhe shërbimeve. Me perspektivën e integrimit europian, Shqipëria mund të bëhet një nga portat hyrëse të Mesdheut për kompani të huaja.
- Parqet industriale dhe logjistike: Duken më të përshtatshme aktualisht, pasi synojnë jo vetëm shpërndarjen për tregun shqiptar, por edhe magazinimin dhe, në një perspektivë afatmesme, mbulimin e të gjithë rajonit të Ballkanit.
- Logjistika konsiderohet një sektor strategjik, me nisma për lehtësimin e tregtisë dhe transportit, dhe me fokus rritjen e kapaciteteve, digjitalizimin dhe investimet në teknologji të gjelbra.
- Zonat industriale dhe logjistike kanë potencial më të madh zhvillimor krahasuar me industritë që mbështeten te fuqia punëtore masive.
Durana Tech Park:
- Përfaqëson një model më të afërt me parqet shkencore dhe teknologjike të Bashkimit Europian, sesa me TEDA-t klasike.
- Synon stimulimin e kërkimit shkencor, inovacionit dhe bashkëpunimit me sektorin privat për të rritur konkurrueshmërinë ndërkombëtare.
- Edhe pse në fazë fillestare, ka gjeneruar interes të konsiderueshëm, sidomos nga kompanitë që fokusohen tek inovacioni dhe kërkimi teknologjik.
- Ka intensifikuar përpjekjet për promovim ndërkombëtar përmes organizimit të forumeve të biznesit.
Përfitimi nga “nearshoring”:
- Reforma e zinxhirëve globalë të furnizimit pas pandemisë dhe tensioneve gjeopolitike ofron mundësi reale për Shqipërinë.
- Mekanizmi europian i rregullimit të karbonit në kufi (CBAM) krijon një stimul të fortë për kompanitë të afrojnë prodhimin pranë tregut europian.
- Shqipëria mund të integrohet në zinxhirët europianë të vlerës, veçanërisht në sektorë si materialet kritike, industria përpunuese dhe komponentët strategjikë.
- Plani i Rritjes i Bashkimit Europian për Ballkanin Perëndimor thekson integrimin rajonal dhe afërsisë industriale me tregun europian.
Garancitë për investitorët:
- Garancitë lidhen me axhendën europiane dhe reformat në kuadër të integrimit.
- Është miratuar një strategji afatmesme fiskale, pjesë e Planit të Rritjes së BE-së, për të krijuar më shumë parashikueshmëri për biznesin.
- Rritja e pagës minimale është e parashikueshme, duke arritur rreth 800 euro deri në vitin 2030.
- Për çështjen e pronësisë, fokusi është zgjidhja strukturore dhe përparësi u jepet zonave ekonomike dhe parqeve industriale, pasi ofrojnë siguri më të lartë juridike.
Konkurrenca e lehtësive fiskale dhe qëndrueshmëria:
- Avantazhi fiskal mbetet i rëndësishëm, por jo elementi i vetëm përcaktues.
- Shqipëria ka avantazhe strategjike si energjia e rinovueshme, fuqia punëtore e kualifikuar dhe cilësia e jetesës, që po fitojnë rëndësi.
- Kompanitë ndërkombëtare vlerësojnë, përveç taksave dhe kostove të punës, edhe klima, ndërlidhja, cilësia e jetesës dhe balanca jetë-punë.
- Konkurrenca sot përcaktohet nga një kombinim më i gjerë faktorësh.
Modeli që Shqipëria duhet të ndjekë:
- Tregu përcakton modelin më efikas.
- Politika e qeverisë synon të krijojë një klimë pro-biznes dhe të mundësojë zhvillimin paralel të industrive të ndryshme.
- Fokusi procedural është lehtësimi i investimeve, thjeshtimi i procedurave dhe rritja e parashikueshmërisë, në përputhje me objektivat e integrimit europian dhe Planit të Rritjes.
- Synimi është që Shqipëria të ofrojë një mjedis sa më efikas dhe konkurrues për investitorët.