“`html
Shqipëria me nivelin më të ulët të shpenzimeve për kërkim-zhvillim në Europë
Shqipëria renditet ndër vendet me shpenzimet më të ulëta për kërkim-zhvillim (K&ZH) në rajon, duke alokuar vetëm 0.20% të PBB-së për inovacion. Ky nivel është pothuajse identik me Bosnjën (0.19%), sipas të dhënave të Eurostat për vitin 2024 ose vitin më të afërt me të dhëna të disponueshme.
Në kontrast, Serbia investon 0.93% të PBB-së dhe Maqedonia e Veriut 0.36%, duke treguar një angazhim më të lartë ndaj zhvillimit teknologjik dhe modernizimit ekonomik. Niveli i ulët i financimit në Shqipëri kufizon rritjen e produktivitetit, inovacionin dhe transformimin e modelit ekonomik, duke e vështirësuar konkurrencën me ekonomitë e tjera në zhvillim.
Panorama europiane paraqet një kontrast të fortë. Mesatarja e Bashkimit Europian në këtë tregues është 2.24% e PBB-së. Pjesa më e madhe e kësaj shume, rreth 67%, vjen nga shpenzimet për kërkim dhe zhvillim të bizneseve (1.49% e PBB-së). Në Shqipëri, bizneset investojnë vetëm 0.07% të PBB-së për K&ZH, duke përbërë vetëm 35% të totalit të shpenzimeve për K&ZH në vend, shumë më poshtë se mesatarja europiane.
Vendet e BE-së vazhdojnë të investojnë shumëfish më tepër në kërkim dhe inovacion, duke i konsideruar shpenzimet për K&ZH një shtyllë themelore të rritjes afatgjatë. Në BE, shumë shtete anëtare shpenzojnë mbi 2% të PBB-së për K&ZH, duke krijuar një diferencë të dukshme midis ekonomive të zhvilluara dhe vendeve të Ballkanit Perëndimor.
Vend-udhëheqëse në këtë fushë janë vendet nordike, si Suedia, Danimarka dhe Finlanda, të cilat kombinojnë investimet publike dhe private me traditën e fortë universitare dhe industriale. Ekonomitë e mëdha si Gjermania kontribuojnë me buxhete të konsiderueshme për teknologji, inovacion dhe shkencë, ndërsa vendet e Europës Lindore kanë rritur gradualisht investimet për të afruar standardet e BE-së dhe për të modernizuar sektorët e tyre prodhues.
Sipas Eurostat, në vitin 2024, 6 vende të BE-së regjistruan një intensitet të shpenzimeve për K&ZH të barabartë ose më të lartë se 3%, objektivi i vendosur nga Këshilli Europian:
- Suedia: 3.6%
- Belgjika: 3.4%
- Austria: 3.3%
- Finlanda: 3.2%
- Gjermania: 3.1%
- Danimarka: 3.0%
Në të kundërt, 7 vende të BE-së raportuan një intensitet të shpenzimeve për K&ZH më të ulët ose të barabartë me 1%:
- Rumania dhe Malta: 0.5% secila
- Qipro: 0.7%
- Bullgaria: 0.8%
- Letonia: 0.9%
- Sllovakia dhe Luksemburgu: 1.0%
Sektori i biznesit përbën shumicën e shpenzimeve për K&ZH në BE
Sektori i ndërmarrjeve private vazhdoi të përbëjë pjesën më të madhe të shpenzimeve për kërkim dhe zhvillim në vitin 2024, duke zënë 66.5% të totalit të shpenzimeve të BE-së për K&ZH, ose 268.1 miliardë euro. Pas tij renditen:
- Sektori i arsimit të lartë: 86.1 miliardë euro (21.4%)
- Sektori qeveritar: 43.5 miliardë euro (10.8%)
- Sektori jofitimprurës privat: 5.4 miliardë euro (1.3%)
Komisioni Europian ka theksuar vazhdimisht lidhjen e drejtpërdrejtë mes investimeve në K&ZH dhe fuqisë konkurruese të ekonomive të BE-së. Vendet që shpenzojnë më shumë për kërkim kanë produktivitet më të lartë, sektorë teknologjikë më të zhvilluar dhe një aftësi më të madhe për të tërhequr investime të huaja. Kjo politikë ka bërë që BE-ja të synojë rritje të vazhdueshme të shpenzimeve për K&ZH dhe të shtyjë sektorin privat të marrë një rol më aktiv në financimin e inovacionit.
Të dhënat tregojnë se Shqipëria është dukshëm prapa, duke rrezikuar të mbetet e shkëputur nga trendet teknologjike që po transformojnë ekonominë europiane. Hendeku mes vendeve të BE-së dhe rajonit sa vjen e zgjerohet, ndërsa vendet me investime më të larta në K&ZH po forcojnë pozicionin e tyre konkurrues.
“`