“`html
Cili vend në Europë ka më shumë qendra të të dhënave që nxisin zhvillimin e Inteligjencës Artificiale? Shqipëria renditet e fundit.
Shqipëria ka qenë vendi i parë në botë që ka prezantuar një “ministër” të drejtuar nga Inteligjenca Artificiale. Megjithatë, përtej vëmendjes së konsiderueshme që mori ky lajm, shifrat aktuale tregojnë një realitet tjetër: vendi ynë renditet në fund të listës europiane për numrin e qendrave të të dhënave. Kjo nxjerr në pah se, pavarësisht ambicieve për zhvillimin e AI-së, Shqipëria ka ende një infrastrukturë digjitale të kufizuar, e cila është thelbësore për mbështetjen e këtij zhvillimi.
Aktualisht, Shqipëria ka një prani shumë të ulët në infrastrukturën globale të qendrave të të dhënave, me vetëm një qendër të raportuar. Ky numër e lë vendin shumë prapa vendeve të Europës Perëndimore si Gjermania apo Mbretëria e Bashkuar, të cilat disponojnë qindra të tilla dhe janë udhëheqëse në zhvillimin e inteligjencës artificiale.
Qendrat e të dhënave përbëjnë shtyllën kurrizore të inteligjencës artificiale (AI) dhe mbështesin të gjitha operacionet, nga kërkimet në chatbot-et e AI-së, te transmetimet video dhe ruajtja e skedarëve në cloud. Ato janë objekte fizike të mëdha ku strehohen serverë, sisteme ruajtjeje dhe pajisje rrjeti për të magazinuar, përpunuar dhe shpërndarë të dhëna. Mbi të gjitha, sa më shumë qendra të të dhënave ekzistojnë, aq më i lartë është potenciali për zhvillimin e AI-së. Megjithatë, ato kërkojnë sasi të mëdha energjie dhe hapësirë.
Sipas raportit AI Index 2026, të publikuar nga Stanford Institute for Human-Centered Artificial Intelligence, qendrat e të dhënave janë “vendi ku gjendet kapaciteti llogaritës”. Raporti thekson se kapaciteti i tyre, shpërndarja gjeografike dhe zinxhirët e furnizimit përcaktojnë se çfarë sistemesh AI mund të krijohen dhe ku.
SHBA-ja kryeson me një diferencë të konsiderueshme
Një pjesë e madhe e infrastrukturës globale të qendrave të të dhënave është e përqendruar në një numër të vogël vendesh. Sipas të dhënave të Cloudscene, të përdorura edhe nga raporti, Shtetet e Bashkuara kryesojnë me një diferencë të madhe, duke pasur 5,427 qendra të të dhënave në vitin 2025. Ky numër është më shumë se dhjetë herë më i lartë se ai i çdo vendi tjetër, duke theksuar lidershipin amerikan.
Gjermania dhe Mbretëria e Bashkuar përpara Kinës
Dy ekonomi të mëdha europiane, Gjermania (me 529 qendra) dhe Mbretëria e Bashkuar (me 523 qendra), renditen pas SHBA-së. Është e rëndësishme të theksohet se ato kryesojnë para Kinës, e cila ka 449 qendra të të dhënave, pavarësisht forcës së saj si një fuqi teknologjike dhe inovative.
Kanadaja (337), Franca (322) dhe Australia (314) janë vende të tjera me mbi 300 qendra të të dhënave. Holanda gjithashtu afrohet këtij niveli me 298 qendra. Shumica e vendeve të tjera kanë më pak se 300 objekte.
Rusia (251) dhe Japonia (222) plotësojnë dhjetëshen e parë për nga numri i qendrave të të dhënave. Brazili dhe Meksika gjithashtu kanë midis 150 dhe 200 qendra.
Totali i BE-së është më pak se gjysma e SHBA-së
Vendët e Bashkimit Europian së bashku disponojnë 2,269 qendra të të dhënave, duke përbërë 42% të totalit të SHBA-së. Kur përfshihet Mbretëria e Bashkuar, ky numër arrin rreth 51% të nivelit amerikan, duke theksuar edhe një herë pozicionin e fortë të SHBA-së.
Shpërndarja e qendrave të të dhënave në Europë
Pas pozicioneve të forta të Gjermanisë, Mbretërisë së Bashkuar, Francës dhe Holandës, vetëm disa vende të tjera europiane kanë më shumë se 100 qendra të të dhënave. Këto përfshijnë Italinë (168), Spanjën (144), Poloninë (144) dhe Zvicrën (121).
Suedia (95), Belgjika (81), Austria (68), Ukraina (58), Irlanda (55) dhe Danimarka (50) kanë nga 50 deri në 100 qendra të të dhënave.
Modelet rajonale janë të qarta në shpërndarjen e qendrave të të dhënave në Europë. Europa Perëndimore dominon, ndërsa Europa Veriore, megjithëse ka më pak qendra, mbetet strategjikisht e rëndësishme. Europa Qendrore dhe Lindore janë më të fragmentuara dhe më pak të zhvilluara. Disa vende të BE-së kanë më pak se 35 qendra të të dhënave. Ndër vendet kandidate për në BE, Turqia kryeson me 35 qendra.
Tregjet FLAP-D
Industria e qendrave të të dhënave në Europë përqendrohet rreth një grupi të njohur qytetesh: Frankfurti, Londra, Amsterdami, Parisi dhe Dublini, të cilat njihen si tregjet FLAP-D. Këto qendra tërheqin pjesën më të madhe të investimeve, infrastrukturës dhe aktivitetit të operatorëve, sipas AtlasEdge. Këto vende dominojnë për shkak të kombinimit të pikave të mëdha të shkëmbimit të internetit, kërkesës së fortë nga sektorët financiarë dhe teknologjikë, lidhjeve të shkëlqyera, pranisë së fortë të teknologjisë cloud dhe mjediseve të qëndrueshme rregullatore dhe të biznesit.
Ndërsa vendet FLAP renditen ndër më të rëndësishmet në Europë, përfshirë BE-në, vendet kandidate, Shoqatën Europiane të Tregtisë së Lirë dhe Mbretërinë e Bashkuar, Irlanda mbetet pas për sa i përket numrit total të qendrave të të dhënave.
Kapaciteti ka rëndësi
Këto shifra pasqyrojnë vetëm numrin e qendrave të të dhënave. Raporti thekson: “SHBA-ja mund të ketë një epërsi të qartë, por renditjet e vendeve të tjera duhet të vlerësohen duke pasur parasysh se numri i qendrave nuk pasqyron dallimet në madhësinë e objekteve, kapacitetin llogaritës apo nivelin e përdorimit”.
Sipas raportit të Bankës Botërore “Advancing Cloud and Data Infrastructure Markets”, katër faktorë përcaktojnë vendimet për investime në cloud dhe infrastrukturën e të dhënave: energji e besueshme dhe me kosto të përballueshme, lidhje broadband të qëndrueshme, gjeografi e favorshme dhe akses në tokë, si dhe një mjedis politik dhe i biznesit të qëndrueshëm.
Raporti përfundon duke shtuar se “Vendet me të ardhura të ulëta dhe të mesme përballen me sfida në tërheqjen e investimeve në infrastrukturën e qendrave të të dhënave për shkak të dobësive në furnizimin me energji dhe lidhjen broadband, si dhe në forcën e mjedisit të tyre të biznesit”.
“`