Studimi i BE-së për Lëndët e Para Kritike: Zonat më të Pasura të Nëntokës Shqiptare
Shqipëria disponon një sërë zonash minerare të pasura me lëndë të para kritike, të cilat janë analizuar nga Fondacioni Europian për Trajnime (ETF), një ent i Bashkimit Europian. Ky studim, që vlerëson potencialin e vendeve në lidhje me lëndët e para, thekson rëndësinë e koordinimit ndërmjet shteteve si një garanci për furnizimin e Europës me materiale thelbësore për industritë.
Konkretisht, Shqipëria dallohet për disa materiale të rëndësishme:
- Kobalti: Gjendet në zonat minerare të Pogradecit. Ky material është veçanërisht i rëndësishëm për prodhimin e baterive me litium, të cilat përdoren gjerësisht në automjetet elektrike dhe telefonat inteligjentë.
- Bakri: Me rezerva në zonat e Lezhës dhe Kukësit, bakri ka një rëndësi të veçantë për sektorë të ndryshëm, duke filluar nga ai i energjisë deri te ndërtimi.
- Feldspati: I pranishëm në zonën e Shkodrës, feldspati është i domosdoshëm për industrinë e qeramikës, porcelanit dhe prodhimin e bojërave.
- Nikeli: Depozita të klasit C të këtij materiali gjenden në Kukës, Devoll, Çervenakë, Përrenjas dhe Librazhd, ndërsa një depozitë e klasit B ndodhet në Devoll.
Sipas Ligjit të BE-së për Lëndët e Para Kritike të vitit 2024, parashikohet një rritje gjashtëfish e kërkesës totale për lëndë të para deri në vitin 2030 dhe shtatëfish deri në vitin 2050. Për disa materiale, rritja pritet të jetë edhe më e ndjeshme; për shembull, kërkesa për bateri litiumi në BE pritet të trefishohet 12 herë deri në vitin 2030 dhe 21 herë deri në vitin 2050.
Lëndët e para i referohen substancave të papërpunuara ose minimalisht të përpunuara, të cilat përdoren jo si elementë të veçantë, por si përbërës të materialeve inxhinierike, ose si bashkëprodukte e nënprodukte. Ato përbëjnë fillimin e të gjithë zinxhirëve industrialë të vlerës dhe janë thelbësore për konkurrueshmërinë, produktivitetin dhe rritjen ekonomike të BE-së. Ato luajnë gjithashtu një rol kyç në tranzicionin e gjelbër dhe dixhital, si dhe në sektorët e mbrojtjes dhe të hapësirës ajrore të Bashkimit Europian.