Duke analizuar titullin dhe përmbajtjen e artikullit të mëposhtëm, kam bërë rishkrimin e tij në shqip standard, duke ruajtur kuptimin, tonin dhe stilin origjinal. Kam përmirësuar qartësinë, rrjedhshmërinë dhe renditjen logjike të fjalive, pa ndryshuar ndjenjën apo përmbajtjen.
Vrojtimi i NAREA-s: Vetëm 40% e agjentëve të pronave janë plotësisht të formalizuar
Shoqata Kombëtare e Ndërmjetësve të Pasurive të Paluajtshme të Shqipërisë (NAREA) ka prezantuar gjetjet e Vrojtimit Bazë të Ndërmjetësve të Pasurive të Paluajtshme 2026. Ky është matimi i parë sistematik kombëtar që analizon strukturën, sfidat dhe prioritetet e reformës në këtë profesion.
Në prezantimin e gjetjeve morën pjesë përfaqësues nga institucionet kyçe partnere, si Ministria e Drejtësisë, Agjencia Shtetërore e Kadastrës, Agjencia e Inteligjencës Financiare, Drejtorisë së Përgjithshme të Tatimeve, Këshilli i Investimeve, si dhe përfaqësues nga noteritë, sektori bankar dhe ai i ndërtimit, shoqëria civile dhe media.
Vrojtimi u zhvillua nga data 16 korrik deri më 7 gusht 2026, duke mbledhur 140 pyetësorë të plotësuar nga 495 hyrje në instrumentin e anketimit. Analiza u fokusua në shtatë dimensione kryesore:
- Profilin e profesionit
- Informalitetin
- Vetërregullimin
- Kuadrin ligjor dhe efektet e tij të perceptuara
- Integritetin dhe ekspozimin ndaj korrupsionit
- Pajtueshmërinë me rregulloret AML/CFT (Anti-Money Laundering/Combating the Financing of Terrorism)
- Prioritetet e reformës
Një nga rezultatet kryesore të vrojtimit është se profesioni duket më i formalizuar në dokumente sesa në praktikë. Rreth 9 nga 10 agjenci të përfaqësuara në kampion deklarojnë se janë të licencuara sipas ligjit nr. 9/2022, dhe shumica e të anketuarve zotërojnë licencë personale.
Megjithatë, profesionistët e pyetur e vlerësojnë nivelin real të formalizimit të tregut me vetëm 2.4 pikë nga një maksimum prej 5 pikësh. Sipas vlerësimit të tyre:
- Vetëm rreth 4 në 10 agjentë janë tërësisht të formalizuar dhe të licencuar.
- Rreth 3 në 10 janë vetëm pjesërisht të formalizuar.
- Rreth 3 në 10 veprojnë në mënyrë tërësisht informale.
Gati të gjithë profesionistët raportojnë se ndeshen me operatorë të palicencuar, ndërsa pothuajse gjysma i hasin ata të paktën një herë në muaj. Këto të dhëna sugjerojnë se në Shqipëri mungon një treg ku licenca, standardi profesional dhe respektimi i ligjit krijojnë realisht një avantazh konkurrues.
3 nga 4 të anketuar identifikojnë konkurrencën e pandershme si shkakun kryesor të informalitetit. Analiza e NAREA thekson se ky rezultat e shtrin debatin përtej përgjegjësisë individuale të agjentëve. Kur operatorët informalë shmangin kostot e licencimit, tatimeve, dokumentimit, trajnimit dhe pajtueshmërisë, subjektet e rregullta përballen me një disavantazh ekonomik.
Kështu, informaliteti jo vetëm që dëmton administrimin publik, por krijon një treg ku profesionalizmi dhe korrektësia ndëshkohen, ndërsa mosrespektimi i rregullave shpërblehet. Një nga përfundimet e vrojtimit është se formalizimi nuk duhet të matet vetëm me numrin e licencave të lëshuara, por edhe me aftësinë e tregut për të përjashtuar, identifikuar dhe disiplinuar operatorët e palicencuar.
Gati 6 në 10 të anketuar konstatojnë njëfarë përmirësimi gjatë viteve të fundit, por vetëm rreth 2 në 10 shohin ndryshime të qarta dhe të prekshme. Në përgjigjet e hapura, mungesa e zbatimit, kontrollit dhe sanksioneve renditet si shqetësimi kryesor.
Ligji i miratuar nga Ministria e Drejtësisë vlerësohet se ka pasur një ndikim pozitiv në integritetin e profesionit, por ndikimi i tij në formalizimin real të tregut mbetet më i kufizuar. Kjo tregon se reforma ligjore ka krijuar një bazë të rëndësishme, por nuk ka prodhuar ende një mekanizëm të plotë zbatimi.
“Ky raport nuk është kundër reformës; është një thirrje për ta çuar reformën deri në fund. Ligji i miratuar ka vendosur standardin, por tregu ende nuk funksionon plotësisht sipas atij standardi. Distanca mes ligjit dhe realitetit është pikërisht hapësira ku duhet të përqendrohen institucionet, profesioni dhe partnerët e tij,” u shpreh Dritan Caka, Kryetar i Bordit të NAREA-s.
Masat më të mbështetura nga pjesëmarrësit në vrojtim për rregullimin e tregut përfshijnë:
- Një regjistër publik online i ndërmjetësve dhe agjencive të licencuara.
- Trajnime të detyrueshme dhe periodike.
- Kriteret më të qarta për licencimin dhe ushtrimin e profesionit.
- Kontroll më efektiv ndaj operatorëve të palicencuar.
- Një kod etik i detyrueshëm për të gjithë profesionistët.
“Ne nuk kërkojmë privilegj. Kërkojmë një treg ku profesionisti i licencuar, i trajnuar dhe i përgjegjshëm të mos konkurrohet nga informaliteti. Publikimi i këtyre të dhënave është një akt transparence: sektori po pranon problemet e tij dhe po paraqet zgjidhje të matshme për t’i adresuar ato. Ky është ndryshimi mes një shoqate që mbron një sektor dhe një shoqate që e drejton atë. NAREA® zgjodhi të dytën, dhe do të matet publikisht kundrejt dhjetë indikatorëve deri në vitin 2030,” u shpreh Reinaldo PIPIRIA, Drejtor Ekzekutiv i NAREA-s.
Përmbledhja e politikave që shoqëron Vrojtimin Bazë 2026 paraqet 15 rekomandime konkrete, të organizuara në 5 fusha prioritare:
- Pajtueshmëria dhe integriteti profesional.
- Vetërregullimi profesional dhe standardet etike.
- Formimi, trajnimi dhe kualifikimi i vazhdueshëm.
- Transparenca, regjistrat publikë dhe përdorimi i të dhënave.
- Advokimi institucional dhe përmirësimi i kuadrit ligjor.