“`html
Titulli: Bashkitë më të varura nga ndërtimi: Tirana, Kavaja, Himara, Vlora, Kamza, Durrësi dhe Vora.
Kavaja, Himara, Vlora, Kamza, Durrësi dhe Vora janë bashkitë më të varura nga të ardhurat e gjeneruara nga sektori i ndërtimit. Për këto bashki, të paktën 40% e të ardhurave të veta burojnë nga Taksa e Ndikimit në Infrastrukturë (TNI), sipas të dhënave të parashikuara për vitin 2025. Edhe Tirana ka një tregues të ngjashëm, duke u afruar gjithashtu me 40%.
Varësia është veçanërisht e theksuar në bashkitë që kanë përjetuar një zhvillim të fortë të ndërtimit në vitet e fundit. Për shembull, në Kavajë, autonomia fiskale arrin 70% kur përfshihen të ardhurat nga TNI. Megjithatë, nëse kjo taksë përjashtohet, autonomia bie në 40,6%, duke krijuar një diferencë prej 29,4 pikësh përqindjeje. Vlora, Kamza dhe Durrësi gjithashtu shfaqin një rënie të konsiderueshme të autonomisë fiskale pas përjashtimit të të ardhurave nga ndërtimet e reja, çka sugjeron se financat e tyre vendore mbështeten në mënyrë thelbësore te burime të lidhura ngushtë me ciklin e ndërtimit.
Sipas Raportit Përfundimtar për Reformën Administrativo-Territoriale 2.0, në nivel kombëtar, autonomia fiskale e bashkive për vitin 2025 është 43,1%. Por, ky tregues bie në 32,4% nëse përjashtohet Taksa e Ndikimit në Infrastrukturë. Kjo diferencë ilustron se një pjesë e konsiderueshme e autonomisë fiskale të bashkive varet nga dinamika e tregut të ndërtimit. Duke qenë se TNI arkëtohet nga ndërtimet e reja, ajo ka natyrë ciklike.
Tirana gjithashtu merr 37,5% të të ardhurave të saj të veta nga TNI.
Bazuar në peshën e TNI-së në të ardhurat e veta, bashkitë klasifikohen në tre grupe:
- Grupi me varësinë më të lartë: Bashkitë ku TNI përbën të paktën 40% të të ardhurave të veta. Ky grup përfshin Kavajën, Himarën, Vlorën, Kamzën, Durrësin dhe Vorën.
- Grupi i dytë: Bashkitë ku TNI përbën nga 20% deri në 40% të të ardhurave të veta. Tirana bën pjesë në këtë kategori, pasi TNI përbën 37,5% të të ardhurave të saj.
- Grupi i tretë: Përfshin 50 bashki me varësi më të ulët nga ndërtimi. Megjithatë, te shumë prej tyre kjo nuk nënkupton domosdoshmërisht një strukturë financiare më të fortë, por më tepër një bazë më të ulët të përgjithshme të të ardhurave të veta.
Taksa e Pasurisë mbetet nën potencialin e saj
Ndërkohë që bashkitë mbështeten fort te taksa e ndërtimit, një burim financiar kyç por ciklik, taksa e pasurisë, një nga burimet më të qëndrueshme të financimit vendor, vijon të ketë një peshë të ulët. Në vitin 2025, kjo taksë pritet të sjellë rreth 8,1 miliardë lekë, që përfaqëson vetëm 18% të të ardhurave të veta të bashkive. Në raport me ekonominë, të ardhurat nga taksa e pasurisë përbëjnë vetëm rreth 0,3–0,4% të Prodhimit të Brendshëm Bruto (PBB), ndërsa mesatarja evropiane është rreth 1% e PBB-së.
Ndryshe nga TNI, e cila lidhet drejtpërdrejt me ritmin e ndërtimeve të reja, taksa e pasurisë mbështetet te pronat ekzistuese dhe mund të ofrojë të ardhura më të rregullta dhe më të parashikueshme për bashkitë. Megjithatë, administrimi i saj përballet ende me mangësi. Regjistri fiskal i pronave nuk është ende i plotësuar, jo të gjitha pronat përfshihen në faturim dhe niveli efektiv i taksimit mbetet i ulët. Si pasojë, disa prona ose nuk tatohen fare, ose kontribuojnë më pak sesa potenciali i tyre ekonomik.
Raporti thekson se forcimi i taksës së pasurisë është një nga sfidat kryesore të reformës së financimit vendor. Kjo kërkon përfundimin e kadastrës fiskale, zgjerimin e bazës së faturimit, përditësimin e vlerave të pronave dhe përmirësimin e mënyrës së administrimit nga ana e bashkive. Rritja e peshës së taksës së pasurisë do të ndihmonte në uljen e varësisë së pushtetit vendor nga cikli i ndërtimit dhe do të bënte të ardhurat e bashkive më të qëndrueshme në afatgjatë.
“`