Me kujdes kam analizuar titullin dhe përmbajtjen e artikullit të mëposhtëm.
## Kurthi i Fajdeve në Kosovë: Pasojat Shkatërrimtare të Huave Ilegale
Një biznesmen nga Kosova, i përballur me krizë financiare dhe refuzimin e kërkesës për kredi nga një bankë komerciale, u detyrua të kërkonte ndihmë te fajdexhinjtë. Fillimisht mori 2.000 euro, një shumë që dukej e mjaftueshme për të mbajtur gjallë biznesin, por më pas mori edhe 150.000 euro të tjera. Çdo hua e re shërbente për të paguar borxhin e vjetër, duke bërë që borxhi të rritej në mënyrë të pakontrolluar.
“Për gati pesë vjet kam paguar mbi 500.000 euro me fajde, për 20 persona të ndryshëm,” tregon Izeti (emër i ndryshuar nga redaksia), 60-vjeçar. Përveç shumës së paguar, ai humbi biznesin, objektin ku vepronte dhe pasuri të tjera, me vlerë rreth 1 milion euro. Shtëpinë, pasurinë e vetme të patundshme që i ka mbetur, e ka lënë hipotekë në bankë për të marrë një kredi me të cilën pagoi fajdetë. Sipas tij, në qytetin e tij të vogël, marrja e parave me fajde është shumë e lehtë, pasi fajdexhinjtë janë të shumtë dhe të njohur nga të gjithë. Megjithatë, ai e cilëson fajden si “vdekje për së gjalli”. Forcën për ta kapërcyer këtë situatë e ka gjetur vetëm te fëmijët, duke u këshilluar të tjerëve: “Bukë e kripë hani, e mos merrni para me fajde.” Izeti u përball për gati një dekadë me borxhet ilegale.
### Huamarrja Ilegale, Problem në Kosovë
Rasti i Izetit nuk është i izoluar. Në Kosovë shpesh raportohen aktakuza kundër personave të dyshuar për fajde, me dëme të raportuara që arrijnë miliona euro. Vetëm në tetor të këtij viti, autoritetet ngritën aktakuza në dy raste të ndara, ku tetë persona dyshohet të kenë shkaktuar dëme deri në 8 milionë euro. Prokuroria kërkoi konfiskimin dhe kthimin e 21 banesave dhe lokaleve afariste, të cilat të dëmtuarit ua kishin dhënë fajdexhinjve për shkak të pamundësisë për t’i kthyer borxhet.
Avokatja Xhevahire Miftari Kloppner shpjegon se shumë qytetarë bien pre e fajdeve për shkak të mungesës së qasjes së shpejtë në kredi formale, sidomos ata me të ardhura të ulëta ose pa pasuri për hipotekë. Në disa raste, qytetarët mendojnë se po marrin një borxh të zakonshëm, por më pas përballen me norma interesi që arrijnë deri në 20 për qind në muaj. Viktimat janë shpesh afaristë që kërkojnë të zgjerojnë biznesin, por në pamundësi të shlyerjes së borxhit, detyrohen ta mbyllin dhe t’i humbin pronat. Me rritjen e borxhit, fajdexhinjtë ushtrojnë presion, kërcënime dhe marrin pasurinë me forcë. Disa persona janë detyruar të braktisin Kosovën.
### Sfidat e Hetimit
Të dhënat e Policisë së Kosovës tregojnë se gjatë periudhës janar-shtator 2025 janë hapur 13 raste për fajde. Vitin e kaluar, ky numër ishte 23, ndërsa më 2023 autoritetet kishin hapur 24 raste. Gjatë viteve 2021-2023, Policia ka shkatërruar 106 grupe kriminale, prej të cilave nëntë merreshin me fajde. Nga 740 të dyshuar për krim të organizuar, 78 ishin të përfshirë në këtë veprimtari, kryesisht në rajonet e Prishtinës dhe Pejës.
Sipas Miftari Kloppnerit, numri i rasteve reale është shumë më i lartë, pasi shumë të dëmtuar kanë frikë t’i raportojnë. Megjithatë, monitorimi i Institutit të Kosovës për Drejtësi (IKD) tregon se gjatë vitit 2025 ka pasur rritje të rasteve të paraqitura nga qytetarët, falë bashkëpunimit më të ngushtë mes prokurorive dhe përdorimit të masave të fshehta të hetimit. Flamur Kabashi, hulumtues në IKD, thekson se një sfidë e madhe mbetet fakti që shumë të dëmtuar nuk qëndrojnë pranë deklaratave të dhëna në prokurori, për shkak të presionit me të cilin përballen. Sipas tij, gjykatat shpesh nuk bëjnë ballafaqimin e deklaratave, gjë që dobëson procesin. IKD vlerëson se Prokuroria Themelore në Prizren ka shënuar progresin më të madh në hetimin e rasteve të fajdeve, dhe ky model duhet të ndiqet nga të gjitha prokuroritë e vendit.
Sipas Kodit Penal të Kosovës, fajdexhinjtë dënohen me gjobë dhe burgim nga 6 muaj deri në 12 vjet, në varësi të shkallës së dëmit. Megjithatë, sipas të dhënave të ish-ministres së Drejtësisë, Albulena Haxhiu, në gusht të këtij viti, nga 1.752 persona të burgosur, vetëm katër ishin të dënuar për fajde dhe tetë mbaheshin në paraburgim. “Këto nuk janë thjesht vepra të izoluara, janë pjesë e një zinxhiri kriminal, që godet më të pambrojturit dhe kontribuon në një ndjenjë të thellë padrejtësie në shoqëri,” kishte deklaruar Haxhiu. Shërbimi Korrektues i Kosovës nuk iu përgjigj interesimit të REL-it për numrin aktual të të burgosurve për veprën penale “fajde”.
### Plagë që Dëmton Ekonominë
Ekspertët rekomandojnë ashpërsimin e dënimeve për fajde, për të krijuar një pengesë reale ndaj huadhënësve ilegalë. Shkumbin Misini, profesor i Ekonomisë në Kolegjin AAB, thekson se bizneset që përballen me mungesë kapitali ose vështirësi në marrjen e kredive formale shpesh bien pre e fajdeve. Normat e larta të interesit – 20 për qind mujore dhe deri në 200 për qind vjetore – janë, sipas tij, shkatërrimtare.
“Asnjë biznes nuk mund t’i përballojë këto norma. Dhe, për të kthyer borxhin e fajdeve, bizneset punojnë, por me humbje, dhe falimentojnë, ndërsa fajdexhinjtë marrin pronat, makineritë, aksionet e kompanisë,” shpjegon ai. Sipas tij, pasojat janë afatgjata për ekonominë: ulin investimet formale, rrisin qarkullimin e parave jashtë sistemit bankar, pakësojnë tatimet dhe dëmtojnë stabilitetin financiar të vendit.
Miftari Kloppner nënvizon se për të adresuar në mënyrë efektive fenomenin e fajdeve nevojiten ndryshime në legjislacion. Ajo sugjeron që ligji të përcaktojë qartë përgjegjësitë e të dy palëve të përfshira, me qëllim forcimin e zbatueshmërisë dhe uljen e praktikave të huadhënies jashtë kornizës ligjore.