Vetëvendosje synon të zvogëlojë ndikimin e Listës Serbe
Pas zgjedhjeve të parakohshme parlamentare të mbajtura më 28 dhjetor në Kosovë, pritet që Lëvizja Vetëvendosje (LVV) e Albin Kurtit të përpiqet të zvogëlojë ndikimin politik të Listës Serbe. Kjo mund të arrihet duke ia dhënë postet e garantuara për komunitetin serb në Kuvend dhe Qeveri partisë së Nenad Rashiqit, “Për liri, drejtësi dhe mbijetesë”, sipas politologut Ognjen Gogiq, i cili foli për Radion Evropa e Lirë.
Nga ana tjetër, ish-gjyqtari i Gjykatës Kushtetuese, Kadri Kryeziu, paralajmëron se për zgjedhjen e nënkryetarit të Kuvendit të Kosovës nga radhët e komunitetit serb është i domosdoshëm konsensusi i partive parlamentare që përfaqësojnë serbët.
Sipas rezultateve preliminare të Komisionit Qendror të Zgjedhjeve, Lista Serbe, parti me mbështetjen e Beogradit zyrtar, ka fituar rreth 42 mijë vota. Partia e Nenad Rashiqit, i cili shërbeu si ministër në Qeverinë e Kosovës pas braktisjes së institucioneve nga Lista Serbe në nëntor 2022, ka fituar rreth 4.700 vota.
Edhe pse Lista Serbe më 28 dhjetor deklaroi se ka fituar të gjitha dhjetë vendet e rezervuara për serbët në Kuvend, duke pretenduar rreth 90% të votave të komunitetit serb, Rashiq një ditë më vonë njoftoi fitimin e një ulëse. Pas zgjedhjeve parlamentare të shkurtit, kur Rashiq gjithashtu fitoi një vend në Kuvend, Lista Serbe kontestoi në Gjykatën Kushtetuese zgjedhjen e tij si nënkryetar i Kuvendit nga radhët e komunitetit serb, duke argumentuar shkelje të Kushtetutës dhe Rregullores së Punës. Gjykata ende nuk ka marrë një vendim.
Kryeziu thekson se Gjykata Kushtetuese nuk ka domosdoshmërisht nevojë të deklarohet tani, pasi janë mbajtur zgjedhje të reja. Megjithatë, ai nuk përjashton mundësinë që Lista Serbe të paraqesë një ankesë të re nëse Rashiq zgjidhet sërish nënkryetar i Kuvendit.
Zhvillime të mundshme dhe pasojat politike
Sipas Kushtetutës së Kosovës, një nga nënkryetarët e Kuvendit duhet të jetë nga “radhët e deputetëve të Kuvendit që mbajnë vende të rezervuara ose të garantuara të përfaqësuesve të komunitetit serb”. Rregullorja e Punës së Kuvendit specifikon se kandidatin për nënkryetar nga radhët e komunitetit serb e propozon shumica e deputetëve të këtij komuniteti.
Kryeziu shpjegon se në situatën kur vendet e rezervuara ndahen mes dy ose më shumë partive, propozimi mund të përcaktohet me short. “Në momentin kur kemi dy ose më shumë parti serbe në Kuvendin e Kosovës, subjektet politike serbe duhet të bien dakord dhe me short të vendoset se kush do të jetë kandidati për nënkryetar të Kuvendit”, thekson ai, duke paralajmëruar që të mos përsëritet situata kur Kuvendi konstituohet pa nënkryetar nga komuniteti serb.
Ai shton se kandidati duhet të jetë përfaqësues i minoritetit serb, jo domosdoshmërisht nga partia më e madhe, një çështje që është konstatuar edhe më parë nga Gjykata Kushtetuese.
Politologu Ognjen Gogiq vlerëson se Nenad Rashiq mund të zgjidhet fillimisht nënkryetar i Kuvendit, e më pas edhe ministër në Qeverinë e Kosovës, ndërsa në Kuvend do të zëvendësohej nga dikush nga partia e tij. Ai beson se Lista Serbe do ta kontestojë sërish zgjedhjen e Rashiqit, duke argumentuar se ai nuk ka numër të mjaftueshëm votash për të përfaqësuar komunitetin serb, duke përmendur marrjen e votave edhe në zona jo-serbe.
Cili është ndikimi real i Listës Serbe?
Pas zgjedhjeve të shkurtit, ku çdo votë e deputetëve ishte thelbësore, nëntë votat e Listës Serbe nuk ishin domosdoshmërisht vendimtare. Analistët politikë vlerësojnë se në këtë pozitë ka ndikuar edhe sulmi i armatosur në Banjskë në shtator 2023, ku u vra një polic i Kosovës dhe që u krye nga një grup serbësh të udhëhequr nga ish-nënkryetari i Listës Serbe, Millan Radoiçiq, nga i cili kjo parti nuk u distancua.
Gogiq thekson për Radion Evropa e Lirë se institucionet e reja, të udhëhequra nga LVV-ja, do ta “injorojnë” në masë të madhe Listën Serbe, duke e kufizuar ndikimin e saj politik. “Votat e Listës Serbe nuk janë të nevojshme për zgjedhjen e Qeverisë, as për zgjedhjen e kryetarit të Kuvendit. E vetmja gjë që mund të bëjnë është ta kontestojnë zgjedhjen e nënkryetarit të Kuvendit nëse zgjidhet Rashiq, por edhe kjo është nën pikëpyetje të madhe, në varësi të qëndrimit të Gjykatës Kushtetuese”, shpjegon ai.
Hipotetikisht, Gogiq shton se LVV-ja mund të “lëshojë pe” ndaj Listës Serbe vetëm nëse Gjykata Kushtetuese vendos se nënkryetari i Kuvendit duhet të vijë nga partia më e madhe e komunitetit serb në Kuvend, që në këtë rast është Lista Serbe.
Zyrtarët e Listës Serbe shpesh deklarojnë publikisht se kjo parti është përfaqësuesja e vetme dhe legjitime e serbëve në institucionet e Kosovës. Megjithatë, zëri i tyre pothuajse nuk është dëgjuar më parë në Kuvend apo Qeveri, pasi kanë marrë pjesë rrallë në punën e këtyre institucioneve. Shoqëria civile nga komuniteti serb i ka bërë thirrje Listës Serbe që të marrë përgjegjësi dhe të angazhohet më aktivisht në jetën institucionale për të ulur paqëndrueshmërinë dhe për të kontribuar në paqe.