Titulli: Rrezikim jete për një mesazh: Teknologjia klandestine që i mban iranianët lidhur me botën e jashtme pas bllokimit të internetit nga regjimi
Për shumicën e Iranit, qasja në internet u ndërpre të enjten pasdite, duke shënuar bllokimin më të rëndë të internetit në vite, pas ditëve të protestave kundër qeverisë. Megjithatë, një pjesë shumë e vogël e vendit ende mund të transmetojë foto dhe video jashtë vendit, dhe madje të kryejë telefonata.
Kanali Telegram Vahid Online publikoi të hënën foto të personave të vdekur pranë një rruge në Kahrizak, në periferi jugore të Teheranit. Të dielën, ai ndau një video ku iranianët brohorisnin “Vdekje Khameneit” gjatë një funerali. Disa nga këto video dhe mesazhe po transmetohen përmes një ekosistemi mjetesh online të dizajnuara për të anashkaluar censurën. Midis tyre përfshihen proxy të Telegram, një shërbim mesazhesh i decentralizuar i quajtur Delta Chat dhe një shfletues i quajtur Ceno, sipas Amir Rashidi, një ekspert iranian i të drejtave dixhitale.
Roli i Starlink
Pjesa më e rëndësishme e këtij sistemi është padyshim Starlink, i cili lidhet në internet nëpërmjet mijëra satelitëve në orbitën e ulët të Tokës. Këta pajisje janë futur kontrabandë në Iran masivisht gjatë dy viteve të fundit. Ata që i përdorin, rrezikojnë jetën e tyre.
Rashidi deklaroi se aktualisht në Iran operojnë rreth 50,000 terminale Starlink. Raportime të tjera e çojnë këtë numër në 100,000. Përdoruesit e shërbimit – pjesë e kompanisë SpaceX të Elon Musk – përbëjnë një përqindje të vogël të popullsisë totale të Iranit prej mbi 90 milionë banorësh. Ndërsa shumë njerëz, madje dhe një pallat i tërë apartamentesh, mund të lidhen me internetin nëpërmjet një terminali të vetëm Starlink, numri i përgjithshëm i përdoruesve në të gjithë vendin arrin maksimumi në qindra mijëra, sipas Doug Mandori, drejtor i analizave të internetit në Kentik, një platformë vëzhgimi dhe inteligjence rrjeti. Këta pajisje ruajnë lidhjen e fundit të dobët të Iranit me botën e jashtme.
Shumë pak informacion, të paktën në formë elektronike, duket se po del nga vendi, përveç një trafiku minimal nga bizneset dhe individët të cilët janë në listën e bardhë të regjimit.
Në të gjithë Iranin, autoritetet po kërkojnë terminale Starlink. Ata po bllokojnë lagje të tëra duke përdorur mjete të zhvilluara për luftë elektronike dhe fluturojnë dronë mbi çati për të kërkuar antena satelitore, që mund të sinjalizojnë praninë e tyre, sipas burimeve.
Sipas një ligji të miratuar në vitin 2025, zotërimi i një terminali Starlink në Iran mund të interpretohet si spiunazh për Izraelin dhe të dënohet me burgim deri në 10 vjet. “Në thelb, ata e kanë kriminalizuar Starlink aq shumë saqë në ligj thuhet se nëse përdorni Starlink, kjo është ekuivalente me kryerjen e operacioneve spiunazhi për Izraelin dhe CIA-n amerikane,” tha Rashidi. Ai shtoi se është e paqartë se sa terminale janë ende funksionale dhe sa janë sekuestruar.
Mjetet që Irani duket se po përdor për të bllokuar terminalet janë të nivelit ushtarak, të ngjashme me ato që përdoren për të bllokuar dronët në vijat e frontit në Ukrainë, tha Rashidi. Këto pajisje janë të shtrenjta dhe konsumojnë shumë energji, duke qenë të afta të shkatërrojnë një frekuencë radioje specifike brenda një zone të caktuar. Megjithatë, ato mund të përdoren vetëm në nivel lokal dhe nuk mund ta mbulojnë të gjithë vendin. “Nuk është e lirë. Ky është diçka që do ta gjenit në një arsenal ushtarak dhe ka vetëm disa lloje furnizuesish,” tha Mandori.
Për momentin, ata pak persona që kanë futur Starlink kontrabandë mund të lidhen me internetin, edhe pse në lagjet me ndërhyrje të forta është pothuajse e pamundur të bësh më shumë sesa të dërgosh mesazhe. Ata që janë të aftë në teknologji përdorin VPN-të për të maskuar praninë e tyre. Të tjerë thjesht i lëvizin terminalet e tyre nga një vend në tjetrin për të shmangur zbulimin.
Ndërsa përdoruesit e Starlink mund të komunikojnë për momentin, Irani mund të zgjedhë – megjithëse do të ishte e vështirë – t’i gjurmojë ata. “Në varësi të përpjekjeve që qeveria iraniane do të donte të bënte, ata mund të gjurmonin sinjalet që përdorin frekuencën specifike të këtyre terminaleve,” tha Mandori.