“`html
Shqipëria kryeson Europën për nga çmimi i naftës, në raport me fuqinë blerëse.
Shqipëria rezulton vendi me karburantin më të shtrenjtë në Europë, duke marrë parasysh raportin mes çmimit të naftës dhe të ardhurave të qytetarëve. Një analizë e realizuar nga Monitor, bazuar në të dhënat e të ardhurave për frymë për vitin 2026, sipas Fondit Monetar Ndërkombëtar (FMN) dhe çmimit aktual të naftës nga Global Petrol Price, nxjerr në pah këtë situatë.
Të ardhurat mesatare për frymë në Shqipëri për vitin 2026 parashikohet të jenë rreth 12,000 dollarë, ose 33 dollarë në ditë, sipas pasqyrës Ekonomike Globale të FMN-së. Një litër naftë, me kursin aktual, kushtoi dje rreth 200 lekë, ose 2.4 dollarë. Si pasojë, një qytetar shqiptar do t’i duhej të shpenzonte aktualisht 7.2% të të ardhurave të tij ditore për të blerë një litër naftë.
Bazuar në të dhënat e përpunuara nga Monitor, kjo përqindje është më e larta ndër vendet europiane të përfshira në analizë. Krahasuar me vendet e tjera të rajonit, pesha e karburantit në të ardhurat ditore është të paktën dy herë më e lartë:
- Në Serbi, një litër karburant përbën rreth 3.7% të të ardhurave ditore.
- Në Mal të Zi, shifra është rreth 3.6%.
- Në Rumani, rreth 2.8%.
Edhe në Greqi, ku çmimi i karburantit është nominalisht ndër më të lartët në Europë, pesha e një litri nafte në raport me të ardhurat është rreth 2.5%. Në vende të tjera të rajonit, si Kosova dhe Maqedonia e Veriut, çmimet e naftës në vlerë nominale janë 15-30% më të ulëta se në Shqipëri.
Ndërkohë, të ardhurat për frymë në Shqipëri mbeten ndër më të ulëtat në rajon, duke i lënë pas vetëm Kosovën, e cila ka të ardhurat më të ulëta. Në ekonomitë më të zhvilluara të Europës, diferenca është edhe më e madhe për shkak të të ardhurave më të larta. Në vende si Italia, Franca, Gjermania apo Belgjika, një litër karburant zakonisht përbën më pak se 2% të të ardhurave mesatare ditore. Në disa vende të Europës Veriore, kjo peshë bie edhe më tej.
Holanda ka naftën më të shtrenjtë në Europë në vlerë absolute, por një qytetar atje i duhen vetëm 1.1% të të ardhurave ditore për të blerë një litër, ose 7 herë më pak se në Shqipëri. Shqipëria ka ndërkohë një nga nivelet më të ulëta të të ardhurave për frymë në Europë, ndërsa çmimet e karburantit janë shpesh të ngjashme ose vetëm pak më të ulëta se ato të vendeve të Bashkimit Europian. Kjo bën që pesha reale e karburantit mbi buxhetin e familjeve dhe kostot e transportit për bizneset të jetë shumë më e lartë.
Edhe në vlerë nominale, Shqipëria renditet e pesta në Europë për çmimet e naftës, pas Holandës, Danimarkës, Norvegjisë dhe Zvicrës. Në këto vende, çmimi i karburantit është vetëm 10 deri në 30 cent më i lartë se në Shqipëri.
Karburanti është një nga komponentët kryesorë të kostove të transportit dhe logjistikës në ekonomi. Në vendet ku pesha e tij mbi të ardhurat është e lartë, ndikimi përhapet më tej në çmimet e mallrave, kostot e transportit dhe shpenzimet e përditshme të familjeve.
Një nga arsyet kryesore të çmimeve të larta në vend mbetet pesha e lartë e taksave, të cilat përbëjnë rreth 60% të çmimit final. Këto përfshijnë akcizën (rreth 37-38 lekë/litër), taksën e qarkullimit (rreth 27 lekë/litër), taksën e karbonit (rreth 3 lekë/litër) dhe TVSH-në (20% e çmimit final).
Karburantet: Rritja e çmimit reflektohet shpejt, por ulja jo.
Një tjetër arsye e rëndësishme është reagimi i shpejtë i çmimeve ndaj rritjeve në bursë dhe ulja e ngadaltë kur çmimet bien në tregjet ndërkombëtare. Sipas raportimeve të Monitor, norma e fitimit për sektorin e karburanteve u rrit me 0.5-1 pikë përqindjeje në vitin 2019. Operatorët e tregut e shpjeguan këtë me tendencën ulëse të çmimeve të tregtimit të karburanteve në vend në atë vit. Ulja e çmimeve në tregjet ndërkombëtare nuk reflektohet me të njëjtin ritëm dhe kohë në tregun vendas, gjë që çon në rritjen e normave të fitimit. E kundërta ndodh kur çmimi rritet, ku reflektimi është më i shpejtë.
E njëjta tendencë u konstatua edhe në vitin 2024, ku disa kompani panë një përmirësim të lehtë të normave të fitimit. Operatorët pranuan se kur çmimi është i ulët, kompanitë kanë më shumë mundësi të manovrojnë me çmimet, pasi reflektimi ndaj rënies së tyre në bursë është pak më i ngadaltë. Në vitin 2024, çmimet kishin tendencë ulëse, duke favorizuar shoqëritë importuese dhe tregtuese.
“`