“`html
Algoritme të paqarta, mbrojtje e pamjaftueshme dhe dezinformim: DW shqyrton alternativat evropiane të platformave sociale.
Platformat kryesore të rrjeteve sociale, kryesisht ato që vijnë nga SHBA dhe Kina, janë nën kritika të ashpra në Evropë për shkak të algoritmeve të tyre të errëta, mbrojtjes së pamjaftueshme për të rinjtë, përhapjes së gjuhës së urrejtjes dhe dezinformimit. Për këtë arsye, po synohen rrugë të reja. Mund të dëgjoni për “Meta” (pronarja e Instagramit dhe Facebook-ut), por a keni dëgjuar për “ByteDance”, kompaninë kineze pas TikTok-ut? Edhe pse emrat mund të jenë të panjohur për shumë përdorues, produktet e tyre – Instagram, Facebook, X (ish-Twitter) dhe TikTok – përdoren çdo ditë nga miliarda njerëz. Këto kompani teknologjike janë rritur ndjeshëm gjatë viteve dhe Evropa po bën përpjekje të mëdha për të kufizuar ndikimin e tyre. Më poshtë, po shqyrtohen pyetjet dhe përgjigjet më të rëndësishme.
Përse kritikohen kompanitë e mëdha teknologjike?
Kompani të tilla si Meta dhe ByteDance jo vetëm që kanë një fuqi të konsiderueshme në treg, me miliarda përdorues të platformave si Instagram dhe TikTok, por edhe një ndikim që tejkalon dominimin e tregut. Algoritmet e këtyre platformave udhëheqin informacionin që na arrin dhe, në një farë mase, formësojnë perceptimin tonë për botën përmes filtrit të rrjeteve sociale.
Kritikët theksojnë se këto platforma:
- Nuk luftojnë mjaftueshëm kundër lajmeve të rreme.
- Nxisin polarizimin shoqëror.
- Favorizojnë përmbajtjet ekstreme përmes algoritmeve të tyre.
- Nuk i kushtojnë vëmendje të mjaftueshme mbrojtjes së të dhënave, veçanërisht në lidhje me reklamat e personalizuara dhe trajnimin e inteligjencës artificiale.
Për shkak të këtyre shqetësimeve, disa vende evropiane po diskutojnë ndalimin e rrjeteve sociale për të rinjtë, ndërsa Australia tashmë ka marrë një masë të tillë. Ka pasur tensione të vazhdueshme mes Bashkimit Evropian dhe themeluesit të Meta-s, Mark Zuckerberg, mbi moderimin e përmbajtjes. Pas shitjes dhe riemërtimit në “X”, shumë përdorues dhe reklamues janë larguar nga platforma. TikTok-ut kinez i atribuohet lidhje e ngushtë me shtetin dhe Partinë Komuniste të Kinës, duke ngritur shqetësime për censurë. Përveç kësaj, autoritetet evropiane të sigurisë paralajmërojnë se TikTok/ByteDance ruan të dhëna në mënyrë jo transparente, duke lënë të hapur pyetjen nëse dhe si Kina mund t’i përdorë këto të dhëna.
Cilat alternativa evropiane ekzistojnë?
Për platformat si Instagram, X dhe TikTok, ekzistojnë tashmë alternativa evropiane. “Mastodon” nga Gjermania është një nga më të njohurit. Franca ofron “PeerTube” si një alternativë ndaj YouTube (Alphabet/Google). Aplikacioni francez “BeReal” pati një popullaritet të shkurtër në vitin 2022, duke i kufizuar përdoruesit të postojnë vetëm një foto në ditë, pa modifikime, me qëllim reduktimin e varësisë. Rrjeti holandez “Eurosky” fokusohet në ruajtjen e të dhënave në mënyrë të decentralizuar dhe në përputhje me GDPR. Një alternativë më e re është “W Social” nga Suedia, i lançuar më 9 maj 2026, i cili prezantohet si një rrjet i menaxhuar sipas ligjit të BE-së, me të dhëna të ruajtura në Evropë dhe përdorues të verifikuar. Politikanët evropianë i përshëndesin këto iniciativa si hapa drejt sovranitetit digjital. Henna Virkkunen, zëvendëspresidente e Komisionit Evropian, është aktive në Mastodon që nga qershori 2025, ndërsa partia e Gjelbër në Bundestagun gjerman ka propozuar që institucionet publike të përdorin vetëm produkte që nuk kontrollohen nga qeveri jo-evropiane.
Çfarë bëjnë ndryshe platformat evropiane?
Shembulli i Mastodon-it ilustron ndryshimet kryesore. Platforma funksionon në mënyrë të decentralizuar, ku të dhënat ruhen në servera të ndryshëm, jo në një të vetëm. Ajo përdor protokollin “ActivityPub” dhe është pjesë e “Fediversit”, një rrjet platformash të pavarura, kryesisht evropiane. Platformat evropiane janë të bazuara në software me burim të hapur, gjë që i bën ato më transparente dhe potencialisht më të lira. Algoritmet e tyre shmangin rekomandimet e pafundme dhe favorizimin e përmbajtjeve ekstreme, duke kontribuar kështu në mbrojtjen e të rinjve dhe parandalimin e varësisë.
Cilat janë disavantazhet?
Avantazhi kryesor i rrjeteve sociale globale është numri i madh i përdoruesve, që siguron shtrirje dhe dukshmëri. Këtu qëndron edhe dobësia kryesore e alternativave evropiane: ato janë ende shumë të vogla për të pasur ndikim global. Përdorimi i tyre shpesh shihet si më i ndërlikuar. Jochim Selzer nga “Chaos Computer Club” thekson se është e nevojshme bindja që përdoruesit të shkëputen nga mënyra si janë mësuar me rrjetet e mëdha sociale dhe të pranojnë ndërfaqet e ndryshme të këtyre platformave të reja.
Mastodon ka rreth 10 milionë llogari, por vetëm rreth 1 milion përdorues aktivë mujorë. Platforma PeerTube ka rreth 1 milion video. Megjithatë, këto konsiderohen ndër platformat “më të mëdha” evropiane. Për momentin, nuk duket se alternativat evropiane mund të konkurrojnë seriozisht me gjigantët amerikanë apo kinezë. / DW
“`