Analiza e titullit dhe përmbajtjes tërhoqi vëmendjen për potencialin e TEDA Tiranë si një zonë e lirë ekonomike me avantazhe të konsiderueshme. Artikulli nuk përmban elemente të gjuhës së urrejtjes, dhunës, diskriminimit, përmbajtjes eksplicite ose përmendjeve të ndjeshme.
Këtu është rishikimi i artikullit në shqip standard:
Synojmë të nisim operimin e TEDA Tiranë në vjeshtë, duke theksuar avantazhet që ofron
Intervistë me Dritan Delija, Administrator i TEDA Tiranë
TEDA Tiranë, një projekt i Bashkisë së Tiranës, synon të nisë operimin në vjeshtë, duke u bërë zona e parë e lirë ekonomike që hyn në funksion pas vitesh planifikimi dhe vonesash. Projekti synon të tërheqë investime në sektorë si teknologjia, logjistika, qendrat e të dhënave dhe industria e lehtë. Në këtë intervistë, administratori i TEDA Tiranë, Dritan Delija, flet për interesin aktual dhe pritshmëritë për zhvillimin e kësaj zone, e cila tashmë ka një marrëveshje konkrete me një kompani izraelite për zhvillimin e një qendre të dhënash (Data Center).
Në çfarë faze jeni aktualisht ju si TEDA Tiranë?
Jemi në fazën e konsolidimit institucional, me synim përgatitjen operative të Zonës së Lirë Ekonomike TEDA Tiranë. Që nga krijimi i shoqërisë TEDA Tirana sh.p.k., kemi punuar në disa drejtime dhe kemi një bashkëpunim të ngushtë me Bashkinë e Tiranës, por edhe me të gjitha ministritë e linjës dhe institucionet e tyre të varësisë. Kemi përmbyllur procesin administrativ dhe dokumentacionin e nevojshëm për të qenë në përputhje të plotë me kuadrin ligjor, Kodin Doganor dhe atë Tatimor, me qëllim marrjen e certifikimit final dhe hapjen e zonës për investitorët vendas dhe të huaj. Paralelisht, Bashkia e Tiranës po punon në terren për përmbushjen e kushteve që kërkohen nga Kodi Doganor për zonën e lirë doganore dhe nga kuadri tatimor për zonën e lirë ekonomike. Një rëndësi të veçantë i kemi dhënë edhe ndërtimit të partneriteteve strategjike, kombëtare dhe ndërkombëtare, për promovimin e zonës dhe krijimin e marrëdhënieve me zona simotra në Europë dhe më gjerë. Kemi pasur kontakte me zona europiane në Itali dhe Gjermani, por edhe me zona të tjera deri në Emiratet e Bashkuara Arabe, të cilat përfaqësojnë modele suksesi për këtë tipologji industrie që synojmë të zhvillojmë në Tiranë.
Sa i takon qasjes me investitorët potencialë, në çfarë faze jeni? A ka pasur negociata dhe interes konkret?
Kemi pasur vazhdimisht negociata dhe interes të drejtpërdrejtë nga investitorë të ndryshëm. Nga ana tjetër, edhe ne kemi qenë aktivë në identifikimin dhe tërheqjen e këtij interesi. Prej rreth një viti kemi një marrëveshje të nënshkruar me një kompani izraelite, e njohur në fushën e qendrave të të dhënave. Kompania synon të zhvillojë një Data Center në TEDA Tiranë. Bisedimet fillestare kanë zgjatur për një periudhë të konsiderueshme, deri në arritjen e marrëveshjes kontraktuale që kemi sot. Nga ana e kompanisë është hartuar një plan paraprak biznesi, i cili është miratuar edhe nga institucionet përkatëse, përveç Bashkisë së Tiranës. Aktualisht, investitori është gati të nisë punën sapo ne të jemi në gjendje t’i krijojmë kushtet brenda zonës. Procesi ka kërkuar kohë për shkak të procedurave dhe koordinimit institucional të nevojshëm. Projekti parashikon një qendër të dhënash që do të nisë me kapacitet 30 MW dhe do të arrijë deri në 100 MW brenda pesë viteve të ardhshme nga fillimi i punimeve. Me këtë kapacitet, në nivel Ballkani do të jetë ndër më të mëdhatë.
Si ndikon një projekt i tillë tek investitorët e tjerë? A e rrit seriozitetin dhe interesin për TEDA Tiranë?
Po, ndikon ndjeshëm. Në momentin që një investitor, sidomos në fushën e teknologjisë apo në industri me komponent të lartë teknologjik, mëson se në TEDA Tiranë do të zhvillohet një Data Center, interesi rritet menjëherë. Një projekt i tillë e bën zonën më të besueshme dhe më tërheqëse për investime të tjera.
Nëse flasim për sektorët me më shumë potencial për t’u zhvilluar brenda TEDA Tiranës, cilët janë ata?
Ka interes të konsiderueshëm në fushën e teknologjisë. Sektorët që mund të jenë pjesë e Zonës së Lirë Ekonomike, TEDA Tiranë, janë të përcaktuar edhe me ligj. Ata përfshijnë industrinë automotive, industrinë përpunuese dhe prodhuese, ICT, shërbimet teknologjike, logjistikën, sektorin farmaceutik dhe industrinë mjekësore, si edhe sektorë të tjerë. Pozicioni gjeografik i Shqipërisë dhe veçanërisht i TEDA Tiranë është një avantazh i rëndësishëm për rajonin e Ballkanit. Ky pozicion, së bashku me rolin që Shqipëria ka në rajon, përbën një vlerë të shtuar. Kjo ka bërë që shumë investitorë të shfaqin interes për t’u bërë pjesë e zonës ose të paktën për t’u informuar mbi atë që TEDA ofron.
Një pjesë e mirë e infrastrukturës bazë ka përfunduar. Sa për qind e konceptit të plotë të TEDA-s është realizuar?
Ne operojmë mbi bazën e një modeli “greenfield”. TEDA ofron tokën me qira, së bashku me lehtësitë fiskale. Çdo ndërtim brenda zonës do të realizohet sipas kërkesave të investitorëve dhe kostoja do të mbulohet prej tyre. Nga ana jonë, pjesa më e madhe e punimeve bazë ka përfunduar dhe aktualisht po punohet mbi godinën e administratës. Pas kësaj do të vijojë lidhja e kontratave përkatëse me investitorët. Në përfundim të afatit kontraktual, investimi në godinat e ndërtuara, jo pajisjet, do t’i mbetet Bashkisë së Tiranës. Kontratat kanë një afat maksimal deri në 30 vite. Nëse një investitor do të dëshirojë të vazhdojë marrëdhënien me Bashkinë e Tiranës pas këtij afati, do të nevojiten negociata të reja, në një fazë ku infrastruktura do të jetë tashmë e konsoliduar.
Cilat janë avantazhet që ofron TEDA Tirana përballë zonave të tjera? Pse duhet t’ju zgjedhë një investitor?
Personalisht mendoj se sa më shumë aktivitet ekonomik të ketë në një qytet, rajon apo shtet, aq më pozitiv është ndikimi. Në këtë kuptim, zhvillimi i disa TEDA-ve në Shqipëri është pozitiv. Sipas ligjit për TEDA-t, një kompani që është e vendosur brenda një zone të tillë mund ta zhvendosë aktivitetin e saj në një TEDA tjetër, ose mund të zgjerohet edhe në një zonë tjetër, duke ruajtur të njëjtat lehtësi fiskale dhe pa kosto shtesë. Kjo është shumë e rëndësishme për Shqipërinë, e cila ka nevojë për një model të ri zhvillimi ekonomik, më industrial, më teknologjik dhe më të orientuar drejt prodhimit cilësor. Në këtë aspekt, TEDA-t kontribuojnë pozitivisht në zhvillimin e ekonomisë.
Cilat janë sfidat kryesore që has TEDA Tirana, duke qenë se ligji për TEDA-t ekziston prej kohësh, por nuk kemi ende një rast të konsoliduar suksesi?
Duke qenë se ky është një koncept relativisht i ri për vendin tonë, sfidat janë të shumta dhe dalin çdo ditë. Nuk ekziston një manual i gatshëm për këtë proces. Kemi hasur sfida institucionale, por kemi pasur bashkëpunim shumë të mirë dhe po i tejkalojmë së bashku. TEDA Tirana është rasti i parë dhe, në njëfarë mënyre, po krijojmë praktikën institucionale për këtë model zhvillimi. Besoj se kjo do ta bëjë më të lehtë rrugën për TEDA-t e tjera në të ardhmen.
Për ta kuptuar më qartë, një biznes që sot operon në vend, a mund të zhvendoset brenda një TEDA me të njëjtin aktivitet, apo duhet të hapë një aktivitet të ri?
Ligji shqiptar e përcakton qartë se kapitali shqiptar mund të zhvillojë një investim brenda TEDA-ve, por këtë duhet ta realizojë përmes një kompanie të re, e cila nuk ka të njëjtën tipologji biznesi me aktivitetin që investitori mund të ketë jashtë TEDA-ve.
Synoni investitorë të mëdhenj që krijojnë zinxhirë furnizimi, apo edhe investitorë të mesëm dhe të vegjël? A keni ndonjë kriter?
Jemi të hapur ndaj investitorëve të çdo madhësie, për sa kohë projektet janë në përputhje me profilin strategjik të zonës. Synimi ynë është të tërheqim sa më shumë investime cilësore dhe me vlerë të shtuar. Megjithatë, duhet pasur parasysh se kompanitë e mëdha ndërkombëtare vetëm tani po e kthejnë fokusin drejt Shqipërisë. Interesi ekziston, por kompanitë e mëdha prodhuese dhe industriale, sidomos në sektorin automotiv apo markat e mëdha ndërkombëtare, kërkojnë sipërfaqe shumë të mëdha toke. TEDA Tirana, me 35 hektarë, nuk mund t’i përmbushë aktualisht këto kërkesa. Për shembull, që një kompani si Mercedes apo Volkswagen të vijë në sektorin automotiv me markën e vet, dhe jo përmes një kompanie më të vogël që punon për ta, do të kërkonte rreth 150 hektarë sipërfaqe. Aktualisht nuk kemi mundësi t’u krijojmë kushtet projekteve të tilla, as në aspektin e sipërfaqes, as të fuqisë punëtore dhe të njohurive specifike që kërkon ky profil. Për këtë arsye, edhe në vende të tjera të BE-së, zakonisht synohet fillimisht të tërhiqen kompani që punojnë për markat e mëdha, me qëllim krijimin gradual të një force punëtore lokale të specializuar.
A mendoni se Shqipëria ka një strategji të unifikuar për zhvillimin e industrisë dhe se TEDA-t mund të jenë pjesë e saj?
Mendoj se TEDA-t janë shumë të rëndësishme për zhvillimin e vendit. Qeveria u kushton rëndësi të veçantë TEDA-ve dhe Parqeve Teknologjike, por duhet të rritet më tej vëmendja ndaj këtyre zonave, në mënyrë që të arrihet harmonizimi ligjor dhe institucional edhe më i plotë. Shqipërinë nuk do ta shihja thjesht brenda kufijve administrativë, por si një qendër gjeopolitike në rajon. Është një avantazh që jemi të rrethuar nga komunitete shqipfolëse. Nga bisedat me investitorët kuptohet se ata nuk e shohin Shqipërinë vetëm si tregun brenda kufijve të saj, por si një hapësirë më të gjerë që përfshin edhe Kosovën dhe trevat e tjera shqipfolëse.
A ka interes nga Kosova për të ardhur në Shqipëri, duke pasur parasysh se vitet e fundit ka pasur disa blerje biznesesh shqiptare nga kompani të Kosovës?
Po, ka interes. Kam pasur takim edhe me ITP Park në Prizren, një park teknologjik që përfshin edhe industri të lehtë. Është një koncept shumë i mirë, i zhvilluar me mbështetjen e GIZ, dhe kemi krijuar marrëdhënie bashkëpunimi për të përfituar njohuri nga modeli i tyre. Shumë kompani nga Kosova, sidomos në fushën e shërbimeve, logjistikës dhe Inteligjencës Artificiale, kanë ardhur të na takojnë dhe kanë shprehur interes për të zgjeruar rrjetin e tyre në Shqipëri. Ideja u duket tërheqëse, por mbetet për t’u parë ecuria pas hapjes së zonës, të cilën e presim brenda vjeshtës.