“`html
Turizmi nuk është “industri të fortësh”, as nuk bëhet vetëm duke numëruar të huajt që hyjnë në vend.
Shqipëria po përjeton prej disa vitesh një rritje shumë të fortë të turizmit. Nga rreth 6.4 milionë hyrje të shtetasve të huaj në vitin 2019, sot vendi pret mbi 12 milionë. Ky ndryshim nuk ka ardhur rastësisht. Shqipëria ka përmirësuar ndjeshëm imazhin e saj, është promovuar më shumë jashtë vendit, ka përfituar nga bukuritë natyrore, bregdeti, malet, kultura, por edhe nga perceptimi si një destinacion më i lirë se shumë vende të tjera europiane.
Rritja ka sjellë efekte të dukshme në ekonomi. Ka shtuar kërkesën për akomodim, restorante, transport, tregti dhe shërbime. Ka nxitur investime dhe ka hapur vende pune.
Por 12 milionë hyrje nuk janë vetëm një shifër për t’u festuar. Janë edhe 12 milionë njerëz që duhet të lëvizin, të ushqehen, të akomodohen, të marrin shërbime dhe, kur është e nevojshme, të kenë akses në polici, urgjencë mjekësore dhe struktura shpëtimi. Pikërisht këtu fillon përgjegjësia e shtetit.
Vera e këtij viti solli një sërë ngjarjesh që e rikthyen në vëmendje sigurinë e turistëve në Shqipëri dhe që zbuluan dobësi të ndryshme, jo një të vetme: nga mungesa e kontrollit të standardeve të sigurisë (zjarri në një hotel në Vlorë), te pasiguria e mjeteve lundruese (përplasjet mes varkave në Koman, apo humbja e jetës së një 25-vjeçari), siguria e transportit tokësor (djegia e një autobusi me turistë në Berat), dhe dobësia e rendit publik (konfliktet me pushues të huaj në Velipojë). Një tjetër mangësi është ndihma e shpejtë dhe rojet e plazhit, që gjithmonë nuk merren seriozisht.
Në disa raste, pasojat shkuan deri te humbja e jetës së një turisti të huaj – kujtesë se kur sistemi dështon në një zonë turistike, çmimi nuk paguhet në statistika, por në jetë njerëzish.
Në një vend që pret miliona vizitorë, incidentet nuk mund të zhduken plotësisht. Asnjë destinacion turistik nuk është imun ndaj aksidenteve, konflikteve apo fatkeqësive. Pyetja nuk është nëse do të ketë incidente. Pyetja është sa është përgatitur sistemi për t’i parandaluar ato dhe, kur ndodhin, për t’iu përgjigjur.
Në rastin e zjarrit në hotelin në Vlorë u ngritën pikëpyetje serioze mbi respektimin e standardeve të mbrojtjes nga zjarri. Në shumë zona rojet bregdetare apo vrojtuesit mungojnë. Mjetet motorike lundruese vazhdojnë të lëvizin pranë pushuesve, megjithëse rreziku që krijojnë është evident dhe po vijojnë të shënohen raste fatale.
Turizmi nuk mund të trajtohet si një “industri të fortësh”, ku secili vepron sipas mundësive dhe rregullave të veta dhe ku shteti shfaqet kryesisht për të numëruar vizitorët në fund të muajit. Kur një vend vendos ta kthejë turizmin në një nga shtyllat kryesore të ekonomisë, duhet të zhvillojë paralelisht edhe të gjithë infrastrukturën që e mban atë në këmbë: kontrollin e standardeve të hoteleve, sigurinë ushqimore, rendin publik, urgjencën mjekësore, shpëtimin në det dhe në mal, kontrollin e mjeteve lundruese, sinjalistikën, transportin dhe rrugët.
Deri tani, debati publik shpesh reduktohet te numri i turistëve. Qeveria u mburr para pak kohësh se ishte ndër vendet e para në botë, ku turistët e kalonin me disa herë popullsinë. Kur shifrat rriten, institucionet nxitojnë të marrin meritën dhe të gjejnë arsyet e suksesit, qoftë edhe duke ia atribuar një pjese të rritjes një koncerti apo një aktiviteti të caktuar. Kur shifrat bien, siç ndodhi në qershor, kërkohen shpejt faktorë të jashtëm apo fajtorë, si protestuesit.
Por detyra e qeverisë nuk është vetëm të numërojë turistët. Detyra kryesore është të krijojë kushtet që, pasi kanë ardhur, ata të jenë të sigurt dhe të marrin shërbimin që presin.
Përgjegjësia nuk është vetëm e qeverisë. Edhe bizneset duhet të kuptojnë se në turizëm klienti është në qendër të aktivitetit. Në Shqipëri, ku ende bizneset i bëjnë të fortët, haset shpesh një kulturë shërbimi ku klienti trajtohet sikur biznesi po i bën një nder, edhe pse është ai që po paguan. Ky mentalitet është veçanërisht i rrezikshëm në turizëm.
Turisti nuk blen vetëm një dhomë hoteli apo një vakt. Ai blen një përvojë. Dhe një eksperiencë e keqe nuk mbetet më mes tij dhe biznesit ku ndodhi. Brenda pak minutash mund të publikohet në Google, Booking, TripAdvisor, TikTok apo media ndërkombëtare dhe të shihet nga qindra mijëra njerëz.
Për të krijuar një imazh pozitiv duhen vite. Shqipërisë i janë dashur të paktën pesë vite që të ndryshojë perceptimin e një pjese të madhe të turistëve të huaj dhe të hyjë në hartën e destinacioneve të reja europiane dhe të sigurta. Por një imazh i ndërtuar për pesë vite mund të dëmtohet brenda pesë orësh.
Rasti i një turisteje australiane që nuk mori shërbim të shpejtë nga urgjenca pasi e kafshoi gjarpri u trajtua me hollësi në mediat australiane. Vrasja e një turisti portugez po ashtu. Ky është rreziku më i madh për një destinacion që është ende duke ndërtuar emrin e tij.
Prandaj, nuk duhet të presim zjarrin tjetër që të kontrollojmë standardet e hoteleve, aksidentin tjetër që të kujtohemi për sigurinë në plazhe, apo incidentin tjetër me skafe që të zbatojmë rregullat për mjetet lundruese. Nëse turizmi do të jetë vërtet një industri strategjike, menaxhimi i tij duhet të ecë po aq shpejt sa numri i turistëve.
“`