Bankat, interes në rritje për Partneritetet Publik-Private (PPP)
Kohët e fundit, sektori bankar në vend ka treguar një interes të shtuar për të financuar projekte të rëndësishme të Partneriteteve Publik-Private (PPP) në fushën e infrastrukturës.
Disa nga rastet më të fundit përfshijnë:
- Në vitin 2025, Tirana Bank miratoi një kontratë kredie prej 17 milionë eurosh me kompaninë “Marina Vlorë” për ndërtimin e një porti jahtesh në Vlorë, i cili do të përfshijë edhe një kompleks rezidencial dhe hotelier. Ky projekt ndjek një model të ngjashëm me atë që po zhvillohet në Portin e Durrësit.
- Në fund të vitit 2023, tre banka tregtare shqiptare (Banka Amerikane e Investimeve, Tirana Bank dhe Union Bank) bashkuan forcat për të financuar me një kredi sindikale projektin PPP për ndërtimin e rrugës Thumanë-Kashar, duke investuar mbi 30 milionë euro.
- Në vitin 2021, Intesa Sanpaolo Bank Albania, OTP Albania dhe Tirana Bank financuan me 26 milionë euro shoqërinë koncesionare “Orikum-Llogora” për një projekt tjetër.
Ndër projektet më të rëndësishme me financim publik të PPP-ve në ndërtimin e rrugëve është Rruga e Arbrit. Banka Kombëtare Tregtare (BKT) ka mbështetur këtë projekt me një kredi të konsiderueshme. Megjithëse në gusht 2018 BKT miratoi një hua deri në 9.5 miliardë lekë për kompaninë “Gjoka 87”, ajo nuk është disbursuar plotësisht. Sipas pasqyrave financiare të “Gjoka 87”, detyrimi maksimal ndaj bankës arriti në 4.4 miliardë lekë në vitin 2022. Gjithashtu, në vitin 2017, BKT miratoi një kredi prej 28.5 milionë euro për “Albania Highway Concession”, kompania përgjegjëse për përfundimin dhe mirëmbajtjen e Rrugës së Kombit.
Në rastin e PPP-ve, qeveria shqiptare nuk ofron garanci sovrane, duke bërë që bankat të marrin përsipër vetë rrezikun e kredisë. Pavarësisht kësaj, sektori bankar ka ofruar financime të konsiderueshme për projekte infrastrukturore të këtij lloji.
Banka e Shqipërisë lehtëson kreditimin e PPP-ve në infrastrukturë
Këshilli Mbikëqyrës i Bankës së Shqipërisë miratoi vitin e kaluar ndryshime rregullatore që lehtësojnë kreditimin nga bankat tregtare për projektet strategjike në infrastrukturë. Këto ndryshime, të propozuara nga Shoqata Shqiptare e Bankave, kanë si qëllim të stimulojnë më tej investimet.
Sipas rregullores së re:
- Projektet në infrastrukturën strategjike të transportit përfshijnë ndërtimin e infrastrukturës së re ose rehabilitimin e asaj ekzistuese në sektorët e transportit rrugor, portual dhe aeroportual, kur shoqëria tregtare ka një kontratë me institucionin shtetëror përkatës.
- Bankat tani i ponderojnë ekspozimet ndaj shoqërive që financojnë projekte në infrastrukturën strategjike të transportit me një peshë rreziku prej 50% (më parë 100%), nëse plotësohen kushtet e caktuara. Ky ndryshim ul kostot e dhënies së kredive në aspektin e kapitalizimit dhe zgjeron mundësitë financiare të bankave.
Këto rregullime të reja synojnë të lehtësojnë mbështetjen financiare për projekte me impakt të rëndësishëm mbi mjaftueshmërinë e kapitalit të bankave. Është shtuar një nen i ri në rregulloren “Për raportin e mjaftueshmërisë së kapitalit” i cili kërkon që bankat të identifikojnë veçmas ekspozimet ndaj shoqërive që financojnë projekte në infrastrukturën strategjike të transportit, duke plotësuar kushte specifike.
Kushtet kryesore të përcaktuara në rregulloren e ndryshuar përfshijnë:
- Qeveria shqiptare duhet të jetë përfituesi fundor i projektit të financuar.
- Kredia duhet të ketë një afat maturimi deri në 10 vjet.
- Kontrata e kredisë duhet t’i sigurojë bankës një nivel të lartë kontrolli mbi aktivet dhe të ardhurat e projektit.
- Të ardhurat nga projekti duhet të përbëjnë të paktën dy të tretat e burimit të shlyerjes së kredisë.
- Huamarrësi duhet të ketë aftësi të vlerësuar për të përmbushur detyrimet financiare, edhe në kushte stresi.
Këto parashikime do të zbatohen për të gjitha ekspozimet e reja ndaj shoqërive që financojnë projekte në infrastrukturën strategjike të transportit, të krijuara deri më 31 dhjetor 2026, dhe do të jenë të vlefshme deri në fund të periudhës së financimit, por jo më gjatë se 10 vjet.
Për të njëjtin qëllim, Banka e Shqipërisë ka miratuar gjithashtu ndryshime në rregulloren “Për administrimin e rrezikut nga ekspozimet e mëdha të bankave”. Kjo rregullore lejon që bankat të përjashtojnë nga llogaritja e ekspozimeve maksimale të lejuara, deri në 50% të vlerës së tyre, ekspozimet ndaj shoqërive që financojnë projekte në infrastrukturën strategjike të transportit.