“`html
Analiza: E djathta ekstreme në pragun e pushtetit në Europë, çfarë po ushqen valën e re “patriotike”?
Dikur e konsideruar e papranueshme dhe e mbajtur larg institucioneve të pushtetit, e djathta ekstreme në Europë ka pësuar një transformim të ndjeshëm. Sot, jo vetëm që është normalizuar në shumë vende të kontinentit, por po shndërrohet në një forcë që kërcënon drejtpërdrejt partitë tradicionale dhe, në disa raste, synon hapur qeverisjen.
Ky fenomen është veçanërisht evident në tri nga ekonomitë më të mëdha të Eurozonës: Gjermani, Francë dhe Itali. Aktualisht, rreth një e katërta e votuesve në këto vende mbështesin forca politike të cilësuara si të djathta radikale ose ekstreme, ndërsa kufiri që dikur i ndante ato nga politika kryesore po bëhet gjithnjë e më i paqartë.
Ndryshimi nuk është vetëm në aspektin elektoral. Tematika e emigracionit, kontrollit të kufijve, identitetit kombëtar, sigurisë dhe sovranitetit, që dikur ishte dominuese vetëm për partitë periferike, tani ka hyrë në debatin kryesor politik. Madje, edhe partitë tradicionale të qendrës së djathtë, duke u ndeshur me humbjen e votuesve, kanë adoptuar pjesë të kësaj retorike.
Ky transformim i ka rrënjët te një seri krizash të njëpasnjëshme: vala e emigracionit, rritja e kostos së jetesës, pasiguria ekonomike, lufta në Ukrainë, çmimi i lartë i energjisë, dobësimi i industrisë europiane dhe një mosbesim në rritje ndaj elitave politike.
Partitë radikale kanë shfrytëzuar në mënyrë efikase këtë pakënaqësi, duke ndërtuar narrativën e një konflikti mes “elitës së korruptuar” dhe “popullit të harruar”. Euroskepticizmi, kundërshtimi ndaj emigracionit, kërkesa për kufij më të fortë dhe lufta kundër asaj që ata e cilësojnë si “establishment liberal” janë kthyer në shtyllat themelore të kësaj vale.
Gjermania: Rasti më domethënës
Partia Alternativa për Gjermaninë (AfD) ka shënuar një rritje të jashtëzakonshme. Në zgjedhjet federale të shkurtit 2025, ajo pritet të marrë 20.8% të votave, duke u kthyer në forcën kryesore të opozitës në Bundestag. Kjo shifër është dyfishuar krahasuar me 10.4% të katër viteve më parë dhe shumëfishuar nga fillimet e saj elektorale.
Rritja e AfD lidhet ngushtë me krizën e modelit ekonomik dhe politik që ka dominuar Gjermaninë gjatë epokës së Angela Merkelit. Ekuilibri i mëparshëm, i bazuar te energjia e lirë ruse, garancitë e sigurisë amerikane dhe fuqia e industrisë eksportuese gjermane, sot është tronditur.
Lufta në Ukrainë dhe ndërprerja e varësisë energjetike nga Rusia, konkurrenca kineze, presioni amerikan, problemet e industrisë automobilistike dhe produktiviteti i dobët kanë krijuar një terren të favorshëm për AfD-në.
Bashkëkryetarja e AfD, Alice Weidel, ka çuar debatin përtej kontrollit të emigracionit. Ajo ka deklaruar se një qeveri e udhëhequr nga AfD do të mbyllte kufijtë dhe do ta nxirrte Gjermaninë nga zona Shengen, duke sfiduar drejtpërdrejt arkitekturën tradicionale të integrimit europian.
Sfida në zgjedhjet rajonale
Sfida më e afërt vjen nga Saksonia-Anhalt, ku zgjedhjet do të mbahen më 6 shtator. Sondazhet tregojnë se AfD afrohet në 40% të votave, ndërsa CDU e kancelarit Friedrich Merz është rreth 24%. Nëse këto shifra konfirmohen, partitë tradicionale gjermane do të përballen me sfidën jo më thjesht të frenimit të AfD-së, por të ruajtjes së saj jashtë pushtetit.
Ky skenar ka ndodhur më parë në Turingi, ku AfD doli forcë e parë në zgjedhjet e vitit 2024, por partitë e tjera arritën ta lënë jashtë qeverisjes rajonale përmes koalicioneve. Megjithatë, përsëritja e kësaj strategjie bëhet gjithnjë e më e vështirë me rritjen e mbështetjes për partinë.
Pas zgjedhjeve në Saksonia-Anhalt, vijnë beteja të tjera elektorale në Mecklenburg-Pomeraninë Perëndimore dhe Berlin. Një seri fitoresh për AfD do të ushtronte presion të jashtëzakonshëm mbi të ashtuquajturin “mur mbrojtës” me të cilin partitë tradicionale gjermane refuzojnë bashkëpunimin me të djathtën ekstreme.
Fenomeni europian
Ky fenomen nuk kufizohet vetëm te Gjermania. Në Itali, e djathta nacional-konservatore tashmë ka arritur në qeverisje, ndërsa në Francë, forcat e Marine Le Pen kanë shënuar rritje të vazhdueshme dhe janë kthyer në një pretendente reale për pushtetin.
Ky është ndoshta ndryshimi më i madh që ka ndodhur në Europë. E djathta radikale nuk perceptohet më nga një pjesë e elektoratit si një votë proteste pa perspektivë qeverisëse. Për gjithnjë e më shumë votues, ajo është kthyer në një alternativë politike normale.
Partitë tradicionale përballen me një dilemë: ose të përvetësojnë një pjesë të axhendës së kundërshtarëve të tyre për të mbajtur votuesit, ose të ruajnë distancën dhe të rrezikojnë që forcat radikale të vazhdojnë të rriten.
E djathta ekstreme europiane nuk po marshon drejt pushtetit me simbolet e së kaluarës. Ajo po vjen përmes kutive të votimit, me drejtues që kërkojnë të duken të zakonshëm, me një gjuhë të përshtatur për shqetësimet e përditshme dhe me premtimin për t’u rikthyer qytetarëve kufijtë, sigurinë dhe kontrollin mbi vendet e tyre.
Në Gjermani, Francë dhe Itali, pyetja nuk është më nëse këto forca mund të ndikojnë politikën – ato tashmë po e bëjnë këtë. Pyetja që bëhet gjithnjë e më konkrete është se sa larg janë nga marrja ose konsolidimi i pushtetit.
“`