“`html
88 ditë në errësirë digjitale: Interneti rikthehet, por iranianët përballen me kufizime të njëjta
Për 88 ditë, miliona iranianë jetuan në errësirë digjitale, pasi autoritetet vendosën një ndalim mbarëkombëtar të internetit pas shpërthimit të luftës me Shtetet e Bashkuara dhe Izraelin. Megjithatë, përfundimi i një prej ndërprerjeve më të gjata të internetit në botë solli pak lehtësim për shumë iranianë, të cilët u rilidhën pas gati tre muajsh në të njëjtin rrjet të filtruar rëndë dhe të kontrolluar nga shteti.
Disa iranianë u ndjenë të lehtësuar që dolën nga izolimi pothuajse i plotë, që u imponua në shtetin e Lindjes së Mesme, i cili ka rreth 90 milionë banorë. Një banore, e cila u prezantua vetëm me emrin Vida nga frika e hakmarrjes, tha për Radion Evropa e Lirë: “Ndjenja e poshtërimit kolektiv, qasja e kufizuar në informacion, madje edhe qasja në trajtim dhe kujdes shëndetësor – këto janë të drejta themelore të njeriut, por të gjitha na u morën”.
Ajo shtoi për Radion Farda të Radios Evropa e Lirë: “Qasja ishte aq e kufizuar saqë nuk hapej as emaili, dhe komunikimi me njerëzit jashtë Iranit u bë i pamundur. Bota e jashtme nuk e kishte idenë se çfarë po ndodhte këtu në kushte lufte”.
“S’mund të flasim me familjet tona”
Më 25 maj, presidenti iranian, Masud Pezeshkian, urdhëroi Ministrinë e Komunikimeve të rivendosë qasjen në internet, e cila ishte ndaluar pjesërisht që nga protestat masive kundër sundimtarëve klerikalë në fillim të janarit. Ndalimi i plotë u vendos më 28 shkurt, kur SHBA-ja dhe Izraeli nisën fushatën bombarduese ndaj Iranit.
Platformat që monitorojnë internetin më 26 maj raportuan për rikthim të pjesshëm të internetit, por nuk u pajtuan se në çfarë mase është rikthyer qasja. Grupi monitorues Netblocks tha se trafiku i internetit në Iran ishte rreth 80 për qind e nivelit para janarit, duke theksuar se përdorimi i WhatsApp mbetet i kufizuar dhe disa përdorues ende nuk kanë internet. Ndërkohë, kompania amerikane për monitorimin e rrjetit Kentik, tha se kjo shifër është rreth 39 për qind, duke sugjeruar se të dy grupet përdorin metrika të ndryshme për të llogaritur trafikun e internetit.
Në një përgjigje me shkrim për Radion Farda, një iranian tha se tani po funksionojnë më pak VPN (rrjete private virtuale që përdoren për të shmangur censurën në internet) dhe se shpejtësia e internetit është shumë e ngadaltë. Elham, një iraniane që jeton në Gjermani, tha se familja e saj në Republikën Islamike ende nuk ka mundur që të lidhet me internet. Përmes një audio-mesazhi dërguar Radios Farda, ajo shpjegoi: “Ose po gënjejnë për rikthimin e shërbimit, ose shpejtësitë e lidhjes janë aq të ngadalta sa nuk mund të flasim me familjet tona”. Ajo nuk deshi të përdorte emrin e plotë për arsye sigurie.
“Jemi lodhur”, shtoi ajo. “Besimi ka humbur”
Iranianët refuzuan të festonin për rikthimin e pjesshëm të internetit të censuruar rëndë. Ish-deputeti Bahram Parsaei tha në X se kjo masë “nuk meriton asnjë festim”, duke e quajtur atë “vetëm një rikthim në gjendjen e mëparshme”. Parsaei shtoi se përpjekja e Qeverisë për ta paraqitur rikthimin e internetit si një arritje ishte “një fyerje ndaj inteligjencës së njerëzve”.
Në një postim në X, Arash Nalchegar, i cili ka një podkast, tha se derisa të hiqet filtrimi, “kjo është si t’i dërgosh njerëzit nga izolimi në një qeli, në pjesën e burgut ku ka të burgosur të tjerë”. Sipërmarrësi i teknologjisë me bazë në Teheran, Vahid Farid, tha se qasja në internet që mund të ndërpritet, kufizohet dhe t’i shitet publikut nga Qeveria me çmime shumë të larta, “nuk ndërton asnjë të ardhme për shtetin”. Ai iu referua politikave të qasjes së pabarabartë të Qeverisë, si “interneti i bardhë” për individët e lidhur me regjimin dhe shërbimet komerciale “Internet Pro” për përdorues më të pasur.
Kostoja ekonomike e ndërprerjes së internetit në Iran ka qenë e konsiderueshme. Afshin Kolahi, zyrtar nga Dhoma e Tregtisë e Iranit, tha gjatë një seance më 12 prill se ndërprerja po i kushtonte vendit deri në 40 milionë dollarë në ditë, ndërsa humbjet indirekte arrijnë deri në 80 milionë dollarë në ditë.
Grupet monitoruese të internetit thanë se është ende herët për të thënë nëse rikthimi do të jetë i qëndrueshëm. “Ndjenja e përgjithshme është se kjo situatë e lidhur me internetin është e përkohshme. Besimi ka humbur”, tha gazetarja iraniane Niloofar Qadiri në një postim në X. /REL
“`