“`html
Rasti i Vlorës: Investimet Strategjike Përfituan Më Shumë Sesa Dhënë
Në vitet e fundit, Vlora është shndërruar në një nga qarqet me përqendrimin më të lartë të investimeve publike në vend. Rrugë të reja, tunele, shëtitore, ujësjellës, kanalizime, rrjete elektrike dhe infrastrukturë mbështetëse për turizmin janë pjesë e mbështetjes për 20 projekte strategjike të miratuara në këtë qark, kryesisht në fushën e turizmit.
Të dhënat zyrtare të përpunuara nga Komiteti i Investimeve Strategjike tregojnë se 20 investitorë strategjikë në sektorin e turizmit në Qarkun e Vlorës morën rreth 1000 hektarë tokë shtetërore me koncesion ose me çmim simbolik 1 euro, në zona të konsideruara me potencial të lartë turistik në Rivierën e Jugut. Sipas të dhënave nga agjenci pasurish të paluajtshme, tokat pranë bregut të detit kanë një vlerë mesatare prej 300 eurosh për metër katror. Kjo do të thotë se vlera e tokës shtetërore të vënë në dispozicion të resorteve tejkalon 3 miliardë euro. Për më tepër, qindra milionë euro janë investuar nga buxheti i shtetit dhe taksapaguesit.
Gjatë periudhës 2016–2025, qeveria ka financuar nga buxheti i shtetit 1,1 miliardë euro për infrastrukturën mbështetëse të këtyre investimeve strategjike, përfshirë ujësjellës, kanalizime, linja energjie, rrugë dhe projekte të Rilindjes Urbane. Këto shpenzime janë pjesë e rreth 1,5 miliardë euro investimeve totale për qarkun në këtë periudhë. Kështu, shpenzimet e drejtpërdrejta publike, si në formën e tokës, ashtu edhe në investime nga buxheti, që i shërbejnë investimeve strategjike në Qarkun e Vlorës, tejkalojnë 4 miliardë euro.
Nga ana tjetër, vlera e investimeve të premtuara nga investitorët strategjikë, duke përfshirë edhe projektin e Sazanit në Vlorë, është 2,4 miliardë euro, me premtimin për hapjen e 7194 vendeve të punës. Bazuar në dokumentacionin ekzistues dhe pa analizuar ecurinë reale të projekteve, investitorët strategjikë në këtë qark kanë përfituar më shumë asete publike sesa vlera e investimeve të deklaruara në planet e tyre të biznesit. Dhjetë vjet pas marrjes së lejes për investimin e parë strategjik në zonën e Palasës, rezulton se ajo që shteti ka vënë në dispozicion ka qenë më e lartë se përfitimet për ekonominë kombëtare dhe veçanërisht atë lokale.
Punësimi Përkeqësohet në Vlorë
Disa nga investimet strategjike, si “Vlora Marina”, “Green Coast”, “Kep Merli” etj., tashmë kanë përfunduar dhe kanë nisur aktivitetin. Megjithatë, treguesit e punësimit në qytetin bregdetar nuk janë përmirësuar; përkundrazi, shënuan përkeqësim vitin e kaluar. Sipas të dhënave zyrtare të INSTAT-it, në vitin 2025, Vlora kishte një shkallë pjesëmarrjeje në forcat e punës prej vetëm 59,2%, duke u renditur e dyta më e ulëta midis 12 qarqeve të vendit. Në të njëjtën kohë, shkalla e inaktivitetit në Vlorë arriti në 40,8%, duke qenë e dyta më e larta në vend. Pavarësisht volumit të madh të investimeve, një pjesë e konsiderueshme e popullsisë mbetet jashtë tregut të punës. Edhe papunësia mbeti relativisht e lartë. Në vitin 2025, shkalla e papunësisë në Vlorë ishte 10,4%, më e lartë se në Tiranë, Durrës, Shkodër, Berat, Fier dhe Gjirokastër. Vlora renditet e gjashta ndër qarqet e vendit për papunësinë më të lartë.
Përkundrazi, Vlora shënoi përkeqësim të punësimit edhe në raport me vetveten. Në vitin 2019, pjesëmarrja në forcat e punës ishte 66%, ndërsa në vitin 2025 ky tregues ra në 60%.
Irida Vela, eksperte në burimet njerëzore, e cila prej vitesh punëson të huaj në Shqipëri, kryesisht për resortet turistike, thekson se strukturat e reja hoteliere të vëna në funksion gjatë dy viteve të fundit në Qarkun e Vlorës, kanë 75% të stafit të huaj. Ajo shton se stafi i huaj është i pranishëm që nga punët elementare deri te menaxhimi. Resortet parapëlqejnë të punojnë me staf të huaj, me kontrata të sigurta, për të ofruar shërbime të standardizuara.
Megjithëse qeveria përqendroi investimet publike dhe ato private në Vlorë gjatë 10-vjeçarit të fundit, popullsia e qarkut shënoi rënie me 17%, edhe pse ky rajon kishte përjetuar valë të forta emigracioni në vitet 1991 dhe 1997.
Disa nga shembujt më të mirë në turizëm për shërbimin gjatë gjithë sezonit, me oferta gjithëpërfshirëse dhe kontrata afatgjata, janë resorte që nuk e kanë statusin e investitorit strategjik. Përveç punësimit, Vlora nuk ka parë as rritje të ndjeshme të numrit të bizneseve aktive, në raport me qarqet e tjera. Kjo tregon se efekti multiplikativ i investimeve publike dhe private nuk ka ndikuar masivisht në zinxhirët e tjerë të ekonomisë. Të dhënat zyrtare të INSTAT-it tregojnë se, në vitin 2025, Qarku i Vlorës kishte 8.2% të bizneseve aktive në rang vendi, ndërsa në vitin 2015 kishte 8.6% të totalit të bizneseve aktive.
Investimet Publike për Vlorën: Shumë për Infrastrukturën, Pak për Arsimin
Struktura e investimeve publike në Qarkun e Vlorës tregon se pjesa dërrmuese e fondeve është përqendruar në infrastrukturën fizike dhe në projektet që mbështesin zhvillimin e bregdetit. Në 10 vitet e fundit, deri në vitin 2026, infrastruktura rrugore përfitoi rreth 59 miliardë lekë, ose 42,7% të së gjithë shumës. Projekti më i madh është ndërtimi i Tunelit të Llogorasë, me vlerë prej 20 miliardë lekësh, duke përbërë rreth 14,5% të të gjitha investimeve në qark. Investime të tjera të mëdha përfshijnë rikonstruksioni i Rrugës së Lumit të Vlorës (10,49 miliardë lekë), bypass-i i Vlorës (6,92 miliardë lekë) dhe aksi Orikum–Dukat (rreth 6,73 miliardë lekë). Gjithashtu, janë realizuar projekte si rruga Palasë–Dhërmi, aksi Vlorë–Orikum, lidhja e Selenicës me autostradën dhe infrastruktura rrugore që lidh Aeroportin Ndërkombëtar të Vlorës me rrjetin kryesor rrugor.
Pas rrugëve, zëri i dytë më i madh është infrastruktura e ujësjellës-kanalizimeve, me 22,6 miliardë lekë (16,4% të totalit), duke përfshirë projekte si rrjeti i Vlorës, impianti i trajtimit të ujërave të zeza dhe furnizimi me ujë i zonave Radhimë–Orikum–Himarë, si dhe rrjetet e Sarandës e Ksamilit.
Rreth 17,2 miliardë lekë (12,5% e totalit) janë orientuar drejt projekteve të “Rilindjes Urbane”, duke përfshirë Lungomare 1 dhe 2, rikualifikimi i shëtitoreve të Sarandës dhe Ksamilit, restaurimi i qendrës historike të Vlorës dhe ndërhyrjet në Himarë e Dhërmi.
Në total, rrugët, ujësjellës-kanalizimet, ndërhyrjet urbane, energjia, infrastruktura lokale dhe mbështetja për transportin detar e ajror kanë marrë rreth 124,8 miliardë lekë. Kjo shumë përfaqëson mbi 90% të të gjithë portofolit të investimeve gjatë 10 viteve në Vlorë. Kjo përqendrim tregon se prioritet ka qenë krijimi i infrastrukturës që lehtëson zhvillimin turistik, ndërtimin dhe rritjen e vlerës së pronave në zonat bregdetare.
Ndryshe nga infrastruktura fizike, sektorët që ndikojnë drejtpërdrejt në kapitalin njerëzor dhe cilësinë afatgjatë të punësimit kanë marrë një pjesë shumë më të vogël të fondeve. Për arsimin dhe kulturën u dhanë 4,4 miliardë lekë, ndërsa për shëndetësinë vetëm 1,2 miliardë lekë. Të dy sektorët së bashku përfaqësojnë rreth 4,1% të vlerës totale të investimeve.
Për bujqësinë dhe mjedisin janë orientuar 7,6 miliardë lekë, kryesisht për infrastrukturën ujitëse dhe kulluese, mbrojtjen e Vjosës dhe Shushicës, si dhe landfillin rajonal të Sherishtës.
Kjo strukturë e shpenzimeve publike në Vlorë nxjerr në pah një çekuilibër midis investimeve që rrisin vlerën fizike dhe turistike të territorit dhe atyre që mund të forcojnë aftësitë e fuqisë punëtore, shërbimet publike dhe sektorët prodhues vendas.
Kombinimi i një fature investimesh publike dhe private prej rreth 4 miliardë eurosh me pjesëmarrjen e ulët në forcat e punës dhe inaktivitetin e lartë tregon se ndikimi i investimeve në mirëqenien dhe punësimin lokal mbetet më i kufizuar nga sa sugjeron transformimi fizik i territorit.
Sfida për Vlorën nuk është më vetëm të tërheqë investime të tjera, por t’i lidhë ato më fort me bizneset vendase, arsimin profesional, bujqësinë, përpunimin, shërbimet me vlerë të shtuar dhe punësimin gjatë gjithë vitit.
“`