“`html
A ia vlen të investosh në obligacionet e shoqërive tregtare?
Sipas të dhënave të Autoritetit të Mbikëqyrjes Financiare (AMF), portofoli i obligacioneve me ofertë private, duke përfshirë vlerën e emetuar dhe ende të pashlyer, arriti në fund të vitit 2025 në 39.1 miliardë lekë, ose rreth 404 milionë euro. Vetëm gjatë vitit të kaluar, vlera e këtij portofoli u rrit me 10.7 miliardë lekë, një rritje prej 38%.
Ligjërisht, obligacionet me ofertë private mund të emetohen nga shoqëritë aksionare dhe t’u ofrohen për shitje investitorëve institucionalë dhe deri në 100 individë. Në Shqipëri, këto instrumente kanë filluar të përdoren në fund të vitit 2011, me emetues kryesorë bankat dhe institucionet financiare. Blerësit kanë qenë kryesisht individë, por edhe biznese apo investitorë institucionalë si kompani sigurimesh apo fonde investimi.
Duke shtuar edhe obligacionin e parë me ofertë publike, të emetuar në vitin 2023 nga institucioni financiar NOA, vlera totale e titujve të borxhit të korporatave ka arritur rreth 39.6 miliardë lekë. Aktualisht, sipas AMF, në treg operojnë 12 emetues aktivë të obligacioneve me ofertë private: 7 banka, 3 institucione financiare jo-banka dhe 2 shoqëri tregtare.
Gjatë vitit 2025, AMF ka regjistruar 10 akte-oferta të përgatitura nga 4 banka emetuese, të cilat vazhdojnë të jenë emetuesit më të shpeshtë për qëllime të kapitalit rregullator. Bankat i kanë përdorur këto instrumente kryesisht për të rritur kapitalin rregullator. Rregullorja “Për mjaftueshmërinë e kapitalit” i përfshin instrumentet e borxhit të varur si pjesë të kapitalit rregullator të bankave, deri në një të tretën e vlerës totale të tij. Ky përdorim është shtuar veçanërisht pas vitit 2019, me fillimin e aplikimit të shtesave makroprudenciale të kapitalit.
Pesë bankat më të mëdha janë gjithashtu të detyruara të përmbushin rregulloren për kërkesat minimale për instrumente të kapitalit rregullator dhe detyrime të pranuara (MREL). Kjo rregullore, pjesë e kuadrit ligjor për ndërhyrjen e jashtëzakonshme, kërkon që bankat të posedojnë instrumente të kapitalit rregullator ose detyrime të pranuara për të absorbuar humbjet dhe rivendosur normën e mjaftueshmërisë së kapitalit. Këto dy rregullime kanë inkurajuar përdorimin e borxhit të varur nga bankat si alternativë ndaj injektimeve të reja të kapitalit.
Përdorimi i borxhit të varur gjithashtu krijon mundësi për shpërndarjen e dividendëve për aksionarët, pasi një pjesë e kërkesës rregullatore për kapital mbulohet nëpërmjet këtij borxhi. Më rrallë, edhe kompani jashtë sektorit financiar e kanë përdorur emetimin e obligacioneve si formë alternative të huamarrjes.
Kthimet janë më të larta, por edhe risku është më i lartë
Obligacionet e shoqërive private ofrojnë një rendiment (yield) më të lartë krahasuar me instrumentet me maturitet të ngjashëm të qeverisë shqiptare, duke përfshirë një prim rreziku mbi kthimet nga titujt e borxhit sovran. Për më tepër, në shumicën e rasteve, obligacionet e institucioneve financiare emetohen si borxh i varur, çka nënkupton një shkallë të lartë rreziku. Në rast falimenti të emetuesit, këto janë detyrimet e fundit në radhë për t’u shlyer.
Megjithatë, ky prim rreziku duket relativisht i ulët nëse krahasohet me instrumentet homologe të emetuara nga kompani jashtë vendit. Institucionet financiare shqiptare shpesh arrijnë të emetojnë borxh të varur me yield-e më të ulëta se institucionet financiare të vendeve të BE-së. Kjo ndodh sepse në Shqipëri, yield-et e këtyre instrumenteve nuk reflektojnë plotësisht shkallën e rrezikut shoqërues, edhe në mungesë të një tregu të zhvilluar financiar.
Yield-et e ofruara nga emetuesit e këtyre obligacioneve, kryesisht institucionet financiare, variojnë në varësi të monedhës dhe emetimit. Pasi procesi bëhet me ofertë private, këto norma nuk bëhen gjithmonë publike, por në parim ofrojnë një prim mbi instrumentet referuese, siç mund të jenë yield-et e titujve qeveritare në Lek me maturim të njëjtë ose kundrejt Euriborit, në rastin e Euros.
Për shembull, një bankë tregtare që kryen një emetim të radhës të obligacioneve private ofron një normë kthimi prej 4% për Euron dhe 4.3% për Lekun, me afat maturimi 4-vjeçar. Në rastin e institucioneve financiare të mikrofinancës, yield-et e këtyre obligacioneve mund të arrijnë deri në 13%-14%. Këto kthime janë shumë të larta krahasuar me instrumentet e tjera të borxhit në tregun shqiptar, por duhet marrë në konsideratë se edhe rreziku në këtë rast është më i lartë se investimi në obligacione qeveritare ose të një banke tregtare.
Një element që duhet theksuar është se aksesi dhe mundësia për të investuar në këto instrumente mund të jenë të kufizuar, pasi ato përgjithësisht emetohen me ofertë private dhe nuk mund të promovohen publikisht. E vetmja mundësi për të investuar është marrja e kontakteve direkte me emetuesin.
“`