Analiza e artikullit tregon se nuk ka përmbajtje të papërshtatshme sipas rregullave të sigurisë. Përmbajtja origjinale nuk përmban gjuhë urrejtjeje, dhunë, diskriminim, përmbajtje eksplicite ose përmendje të ndjeshme.
—
Shteti si pronar, privati si ndërtues: pse garat po mbeten pa oferta
Prej rreth dy vitesh, Shqipëria po aplikon një model të ri për zhvillimin e pronave shtetërore, ku shteti vë në dispozicion truallin, ndërsa privati financon ndërtimin. Në vend që zyrat publike, stadiumet, bibliotekat dhe qendrat e shërbimit të paguhen drejtpërdrejt nga buxheti, investitorëve u jepet e drejta të zhvillojnë prona me vlerë tregtare. Në këmbim, ata duhet të ndërtojnë objektet publike të parashikuara ose t’i kalojnë shtetit një pjesë të sipërfaqes së re.
Ky program mori formë në shtator 2024, kur Korporata Shqiptare e Investimeve (KSHI) nisi konkurset e para. Qëllimi ishte adresimi i një problemi të njohur: institucionet e shpërndara në godina të vjetra apo të marra me qira, për të cilat shteti paguan miliona euro çdo vit. Kryeministri Edi Rama theksoi se KSHI do të vepronte si përfaqësuese aktive e pronarit publik, me synimin për sigurimin e godinave të reja dhe të ardhura për investime të tjera.
Skema bazohet në një shkëmbim të përcaktuar qartë: KSHI ofron pronën dhe projekt-idénë, ndërsa partneri privat siguron financimin, projektimin e detajuar, lejet dhe ndërtimin. Përfitimi i shtetit llogaritet në metra katrorë, përqindje të sipërfaqes së ndërtuar ose pagesa mujore.
Megjithatë, rezultatet e deritanishme janë të përziera. Vetëm katër nga 15 projektet e shpallura kanë arritur në fazën e kontratës. Shumica e tyre kanë mbetur në negociata, janë rihapur ose janë anuluar për mungesë interesi, duke ngritur pikëpyetje mbi kushtet e garave, koston e detyrimeve publike dhe ndarjen e rrezikut.
Premtimi i fillimit dhe ecuria e procedurave
Dy projektet e para të shpallura, VOID Tower dhe LIFT Tower, ilustrojnë si konceptin e programit ashtu edhe vështirësitë e para në zbatim.
- VOID Tower: Parashikon zhvillimin e pronës së ish-ATSH-së në bulevardin “Zhan d’Ark” për një strukturë hotelerie. Në këmbim, partneri privat duhet të ndërtojë Kompleksin Governativ te Parku i Delegacioneve, për të akomoduar mbi 20 institucione dhe rreth 13,000 punonjës. Gara fillimisht u fitua nga AIBA Kompani (46.1% e sipërfaqes), por negociatat nuk përfunduan me marrëveshje. Procesi kaloi te shoqëria “Progeen” (45%), por ende nuk ka një njoftim final për kontratë.
- LIFT Tower: Parashikonte zhvillimin e një prone në rrugën “Muhamet Gjollesha” në këmbim të ndërtimit të godinës së re të Kadastrës Shqiptare pranë Zogut të Zi. Procedura u shpall pesë herë. Në thirrjen e fundit, KSHI uli pjesën minimale të sipërfaqes që partneri duhej t’i ofronte shtetit nga 45% në 40%. Megjithatë, nuk u paraqit asnjë aplikant dhe procedura u anulua.
Mungesa e aplikimeve u përsërit edhe te projekti për godinën e re të Bibliotekës Kombëtare, ku partneri privat do të zhvillonte zonën e ish-“Vilave Gjermane”. Të dyja procedurat (e para pa interes, e dyta anuluar për numër të pamjaftueshëm aplikimesh) dështuan. Edhe procedurat për stadiumet “Flamurtari” (Vlorë) dhe “Skënderbeu” (Korçë) u anuluan për mungesë aplikantësh.
Gara e parë për stadiumin “Niko Dovana” në Durrës pati të njëjtin rezultat, ndërsa më pas u rishpall.
Çfarë merr shteti dhe çfarë merr privati: modeli nuk po tërheq interesin e duhur
Projekti që ka përparuar më shumë në Tiranë është rijetëzimi i stadiumit “Selman Stërmasi”, ku fituesi ofroi 46.5% të sipërfaqes për KSHI. Projekti përfshin rindërtimin e stadiumit dhe zhvillimin e zonës përreth si një qendër shumëfunksionale me kulla, banesa, hotel, zyra, ambiente sportive dhe tregtare. Për këtë projekt është publikuar njoftimi për lidhjen e kontratës.
Në kontratë kanë kaluar edhe projekti për Pallatin e Sportit “Asllan Rusi” (partneri ofroi 40.5% të sipërfaqes për KSHI) dhe ai për Korpusin e Inspektorateve dhe shtëpinë e re të fëmijëve “Zyber Hallulli” (fituesi ofroi 46% të sipërfaqes).
Për rivitalizimin e Pallatit të Kongreseve, projekti fitues ofroi 46% të sipërfaqes për KSHI. Edhe pse është publikuar njoftimi paraprak i fituesit, ende nuk është njoftuar lidhja e kontratës.
Te pronat turistike, përfitimi i shtetit përcaktohet si pagesë mujore. Rezidenca qeveritare e Velipojës do të rikonceptohet si strukturë akomodimi elitar. Oferta fituese ishte 1.5 milionë lekë në muaj (kriteri bazë 288,000 lekë). Për Rezidencën qeveritare të Vlorës, oferta fituese ishte 850,000 lekë në muaj (kriteri bazë 813,000 lekë), dhe për këtë projekt rezulton e lidhur kontrata.
Në janar 2025, Kryeministri Rama tha se projektet do të vendoseshin “përmes garave të hapura”, duke theksuar se shteti do të përfitonte hapësira me standarde europiane, ndërsa sipërmarrja do të merrte mundësinë për të zhvilluar biznes. Megjithatë, rezultatet e pritshme duket se nuk po materializohen plotësisht.
Procedurat e zhvilluara deri tani ndahen në tre kategori: ato që kanë arritur në kontratë, ato me fitues të njoftuar por pa kontratë përfundimtare, dhe ato të shpallura e rishpallura pa interes, duke çuar në anulime. Ky bilanc i përzier ngre pikëpyetje kryesore mbi efektivitetin e modelit të bashkimit të pronës publike me kapitalin privat.
Detaje të projekteve të veçanta:
- VOID Tower dhe Kompleksi Governativ: Zhvillim në pronën e ish-ATSH-së për strukturë hotelerie, kundrejt ndërtimit të Kompleksit Governativ. Negociatat me ofertuesit e parë nuk përfunduan me marrëveshje.
- LIFT Tower dhe godina e re e Kadastrës: Zhvillim prone në rrugën “Muhamet Gjollesha” për ndërtimin e godinës së re të Kadastrës. Procedura u anulua pesë herë, duke përfshirë uljen e kërkesave, por pa pranimin e aplikimeve.
- Rijetëzimi i stadiumit “Selman Stërmasi”: Projekti fitues, i cili përfshin transformimin e stadiumit dhe zonës përreth në një qendër multifunksionale me kulla, banesa, hotel, zyra, ambiente sportive dhe tregtare, është në fazën pas lidhjes së kontratës.
- Biblioteka Kombëtare dhe zhvillimi tek ish-“Vilat Gjermane”: Dy procedura u anuluan për mungesë interesi dhe numër të pamjaftueshëm aplikimesh. Projekti mbetet pa partner privat.
- Hospitality Albania – Vila e Velipojës: Rikonceptim i rezidencës qeveritare në një strukturë akomodimi elitar. Njoftimi paraprak i fituesit është publikuar, por jo ai përfundimtar për kontratën.
- Hospitality Albania – Vila Vlorë: Rikonceptim i rezidencës qeveritare si strukturë akomodimi elitar. Kontrata është lidhur me partnerin privat fitues.
- Parku i Besimit: Projektuar si kompleks për komunitetet fetare në kodrat e Petrelës. Projekti ndodhet në fazën paraprake të miratuar me vendim qeverie.
- Rijetëzimi i Pallatit të Sportit “Asllan Rusi”: Transformim në qendër multifunksionale. Kontrata me partnerin fitues (40.5% sipërfaqe për KSHI) është lidhur.
- Stadiumi “Niko Dovana”, Durrës: Procedura u anulua dy herë për mungesë aplikantësh, ndërsa u rishpall disa herë. Dokumenti nuk përmban një rezultat të mëvonshëm se rishpallja.
- Stadiumi “Flamurtari”, Vlorë: Procedura u anulua për mungesë aplikantësh. Projekti rezulton pa partner privat.
- Stadiumi “Skënderbeu”, Korçë: Procedura u anulua për mungesë aplikantësh. Projekti rezulton pa partner privat.
- Korpusi i Institucioneve të Pavarura dhe Qendra Multifunksionale: Thirrja e parë u anulua, e dyta u rihap. Projekti ndodhet në fazën e rihapur të konkurrimit.
- Korpusi i Inspektorateve dhe shtëpia “Zyber Hallulli”: Kontrata me partnerin fitues (46% sipërfaqe për KSHI) u lidh në qershor 2026. Projekti është në fazën pas kontraktimit.
- Rivitalizimi i Pallatit të Kongreseve: Njoftimi paraprak i fituesit është publikuar (46% sipërfaqe për KSHI), por jo njoftim për lidhjen e kontratës.
- Qendra e Shërbimeve Publike, Palasë: Projekti ndodhet në fazën e parë të përzgjedhjes së partnerit privat dhe nuk ka ende fitues ose kontratë.