“`html
Përdorimi i obligacioneve si kolateral për kreditë shënoi rënie në vitin 2025
Përdorimi i instrumenteve të borxhit qeveritar si kolateral për kreditë bankare ka pësuar rënie për të dytin vit radhazi në vitin 2025. Të dhënat e Autoritetit të Mbikëqyrjes Financiare (AMF) tregojnë se vlera e letrave me vlerë të borxhit qeveritar të vendosura si kolateral për kreditë bankare ka zbritur në 310 milionë lekë gjatë vitit të kaluar, duke shënuar një ulje prej 79% krahasuar me një vit më parë.
Sa i përket numrit të transaksioneve, titujt e qeverisë janë përdorur si kolateral në 41 raste, një shifër kjo 89% më e ulët krahasuar me vitin paraprak.
Përdorimi i titujve të borxhit si kolateral për kreditë dominohet nga individët, me një vlerë totale prej 210 milionë lekësh. Kjo vlerë është 84% më e ulët krahasuar me të njëjtën periudhë të vitit të kaluar. Ndërkohë, në segmentin e bizneseve, vlera e vendosjes së bonove si kolateral ka rënë në 100 milionë lekë, duke u ulur me 45% krahasuar me një vit më parë.
Të dhënat e AMF-së tregojnë se kjo tendencë negative ka vijuar edhe në tremujorin e parë të këtij viti. Vlera e titujve të qeverisë të vendosura si kolateral për kreditë ishte më pak se 10 milionë lekë, duke shënuar një ulje prej 49% krahasuar me të njëjtën periudhë të vitit të kaluar. Në numër, bonot u vendosën si kolateral vetëm në tre raste, ndërkohë që në tremujorin e parë të vitit të kaluar ishin regjistruar tre transaksione të tilla.
Sipas llojit, në përgjithësi titujt e vendosur si kolateral janë obligacionet, për shkak të afateve të tyre më të gjata maturimi, ndërsa bonot e thesarit përdoren në raste më të rralla.
Të dhënat e AMF-së tregojnë se vitin e kaluar, kryesisht dy banka tregtare kanë pranuar titujt e qeverisë si kolateral: Banka Kombëtare Tregtare dhe Intesa Sanpaolo Bank Albania. Ndërkohë, në vlera më të vogla, transaksione të këtij lloji kanë kryer edhe Credins Bank, Banka OTP Albania, Tirana Bank dhe Raiffeisen Bank Albania.
Titujt qeveritarë ofrojnë disa avantazhe për bankat, në krahasim me llojet e tjera të kolateralit të përdorur gjerësisht, kryesisht pasuritë e paluajtshme. Instrumentet financiare janë më likuidë dhe më të lehtë për t’u vlerësuar se tipat e tjerë të pasurive. Procedurat e ekzekutimit, në rastet e mosshlyerjes së detyrimeve, janë më të shpejta dhe me kosto më të ulët krahasuar me llojet e tjera të kolateraleve apo garancive të ofruara. Kjo, në përgjithësi, reflektohet në normën më të ulët të interesit për kreditë e siguruara me bono thesari dhe obligacione.
Megjithëse në përgjithësi kolaterali në formën e titujve është një garanci që ofron avantazhe për bankat, falë riskut të ulët dhe likuiditetit të lartë, sipas ekspertëve të sektorit bankar, sigurimi i kredive me këtë lloj kolaterali ka edhe disa problematika.
Një nga problemet lidhet me vlerën e tregut të titullit të ofruar si kolateral. Nëse në momentin e ekzekutimit të pasurisë vlera e tregut ka rënë nën vlerën e detyrimit që klienti ka ndaj bankës, atëherë një pjesë e detyrimit mund të mbetet e pambuluar. Për të shmangur këtë problem, përveç koeficientit të mbulimit pak më të lartë se vlera e kredisë, bankat kryejnë kontrolle periodike të vlerave të tregut të kolateraleve në tituj. Në momentin që konstatohet se vlera e kolateralit të ofruar ka rënë nën limitin e lejueshëm, banka ka të drejtë të kërkojë nga klienti shtimin e vlerës së kolateralit.
Sipas bankierëve, çështjet ku paraqiten nevoja për përmirësim janë mundësia e regjistrimit të bllokimit të titullit në favor të bankës në regjistrin e titujve pranë Bankës së Shqipërisë, apo mundësia e bllokimit dhe regjistrimit të kalimit të pronësisë së titujve në favor të bankës huadhënëse, në rastet kur banka të tjera janë kujdestare të titujve të lënë si kolateral.
“`