“`html
Rreziku i pastrimit të parave nga ‘Paqja Fiskale’ është real
Audituesi ligjor, Bujar Bendo, sqaron se paralajmërimet dhe shqetësimet e ngritura nga Dhoma Amerikane e Tregtisë dhe BE për rrezikun e pastrimit të parave nëpërmjet ligjit të “Marrëveshjes së Paqes Fiskale” janë reale dhe teknikisht të bazuara.
Ai thekson se, në mungesë të një verifikimi të fortë të origjinës së fondeve, skema mund të përdoret për legalizimin e kapitaleve me burim të dyshimtë. Kjo sidomos në sektorë me rrezik të lartë si ndërtimi, pasuritë e paluajtshme, turizmi, kriptovalutat dhe asetet digjitale.
Z. Bendo nënvizon se suksesi i zbatimit të ligjit do të varet nga kontrolli inteligjent, analiza e riskut, bashkëpunimi institucional dhe transparenca gjatë gjithë procesit.
Institucionet si Tatimet, Doganat dhe pushteti vendor kanë nisur të zbatojnë ligjin për faljen e detyrimeve dhe Paqen Fiskale.
Anët pozitive dhe efektet negative të ligjeve për tatimpaguesit
Një disproporcion kohor në efektshmërinë e akteve administrative ka shkaktuar probleme. Udhëzimi i Ministrisë së Financave për Marrëveshjen e Paqes Fiskale dhe udhëzuesi i administratës tatimore janë nxjerrë me dy muaj vonesë, duke përcaktuar subjektivisht një afat të shtrënguar të hyrjes në fuqi të ligjit, gjë që do të krijojë probleme me zbatimin.
Ligji për Paqen Fiskale synon të lehtësojë barrën financiare të biznesit dhe të formalizojë ekonominë. Megjithatë, si çdo amnisti fiskale, ai sjell përfitime konkrete, por edhe pasoja potenciale:
- Anët pozitive:
- Lehtësi financiare për bizneset.
- Formalizimi i kapitaleve të padeklaruara, kursimeve cash dhe aktiviteteve pjesërisht informale.
- Zgjerimi i bazës tatimore.
- Rritja e transparencës financiare.
- Ulja e konflikteve me administratën tatimore.
- Mundësi për riinvestim në ekonomi dhe akses më të mirë në financim bankar, duke nxitur qarkullimin ekonomik.
- Efektet negative:
- Demoralizimi i tatimpaguesit korrekt, i cili mund të ndihet i penalizuar.
- Krijimi i perceptimit se “Kush nuk paguan, në fund shpërblehet”.
- Rreziku i dobësimit të disiplinës fiskale, duke krijuar bindjen se detyrimet mund të korrigjohen në të ardhmen.
- Dëmtimi i konkurrencës së ndershme, pasi bizneset që nuk kanë paguar detyrimet kanë pasur më shumë likuiditet dhe kosto më të ulët.
Realiteti i paralajmërimit për pastrimin e parave
Paralajmërimi nga institucionet ndërkombëtare si FMN, BE dhe Dhoma Amerikane e Tregtisë për rrezikun e pastrimit të parave në lidhje me ligjin “Për Marrëveshjen e Paqes Fiskale” është real dhe jo thjesht retorikë diplomatike.
Shqetësimi kryesor nuk është kundër formalizimit të ekonomisë, por mënyra sesi ndërtohet amnistia fiskale, e cila mund të krijojë hapësirë për legalizimin e kapitaleve me origjinë të dyshimtë. Në Shqipëri, ky rrezik perceptohet si relativisht i lartë për shkak të informalitetit, dobësisë institucionale dhe mekanizmave kontrolluese.
Paralajmërimi është serioz dhe teknikisht i bazuar. Suksesi i çdo amnistie fiskale varet nga filtrat e verifikimit, transparenca dhe besueshmëria institucionale.
Si mund të shndërrohet marrëveshja në skemë për pastrimin e parave dhe sektorët me rrezik më të lartë
Një “Marrëveshje e Paqes Fiskale” mund të përdoret si mekanizëm pastrimi parash nëse procesi i verifikimit të origjinës së kapitalit është i dobët ose formal. Skema zakonisht maskohet si legalizim i kursimeve apo fitimeve të padeklaruara.
Shembull ilustrues: Një grup ka të ardhura nga aktivitet kriminal, të cilat mbahen në cash. Grupi deklaron se këto janë kursime të padeklaruara. Nëse shteti nuk verifikon realisht origjinën, kapitali fiton një “certifikim legal”. Paraja me origjinë të paligjshme transformohet në kapital “të deklaruar”, duke u depozituar në banka, përdorur për blerje pronash apo investime. Në këtë fazë, bëhet shumë e vështirë për autoritetet të provojnë origjinën kriminale.
Sektorët me rrezik më të lartë janë:
- Ndërtimi dhe pasuritë e paluajtshme.
- Turizmi dhe hoteleria.
- Tregtia me shumicë dhe pakicë.
- Agjencitë imobiliare dhe ndërmjetësit financiarë.
- Kriptovalutat dhe asetet digjitale.
Amnistitë krijojnë lehtësi apo demoralizojnë tatimpaguesin e rregullt?
Amnistitë fiskale dhe faljet e detyrimeve kanë gjithmonë dy efekte paralele: krijojnë frymëmarrje financiare për një pjesë të biznesit, por nga ana tjetër mund të dëmtojnë seriozisht kulturën e pagesës së taksave dhe moralin fiskal të tatimpaguesve korrektë.
Qeveritë i justifikojnë këto masa me uljen e stokut të borxheve të vjetra, formalizimin e bizneseve, rikthimin e subjekteve në aktivitet normal dhe rritjen afatshkurtër të të ardhurave.
Për bizneset në vështirësi, kjo mund të jetë ndihmë pasi ulen penalitetet, pastrohen bilancet dhe rifitohet akses në kredi. Sidomos për bizneset e vogla, një barrë e akumuluar interesash dhe gjobash mund të bëhet e papërballueshme.
Sfida kryesore në zbatimin e ligjeve
Sfida kryesore për zbatimin e ligjit të “Paqes Fiskale” dhe ligjit për faljen e detyrimeve nuk është vetëm miratimi, por mënyra se si administrohen në praktikë. Nëse administrata tatimore, doganat dhe institucionet e tjera nuk zbatojnë kontrolle të forta dhe të koordinuara, rrezikohet legalizimi i kapitaleve me origjinë të dyshimtë, krijimi i pabarazisë mes tatimpaguesve dhe dëmtimi i besimit te sistemi fiskal.
Prandaj, fokusi duhet të jetë te kontrolli inteligjent, analiza e riskut dhe verifikimi i origjinës së fondeve.
Veprime të sugjeruara për institucionet shtetërore:
- Verifikimi i origjinës së pasurisë dhe fondeve.
- Kontroll i bazuar në analizën e riskut.
- Fokus i veçantë te sektorët me risk të lartë.
- Bashkëpunimi mes institucioneve.
- Kontrolli i transaksioneve bankare dhe cash-it.
- Fokus te tatimpaguesit përsëritës dhe abuzivë.
- Transparencë dhe gjurmueshmëri.
- Forcimi i kontrollit pas amnistisë.
“`