Analiza e titullit dhe përmbajtjes:
Titulli origjinal është: “Rama çfarë nuk sajon për naftën, për të mos thënë që çmimi i lartë është falë taksave”
Ky titull është mjaft polemizues dhe implicit sugjeron se qeveria e Ramës po kërkon justifikime për çmimin e lartë të naftës, ndërkohë që arsyeja kryesore janë taksat. Fjalia “çfarë nuk sajon” nënkupton përpjekje për të dalë me zgjidhje jo reale ose jo thelbësore.
Përmbajtja origjinale përshkruan një fjalim të kryeministrit Edi Rama për çmimin e lartë të naftës. Artikulli thekson se Rama foli për çështje si kriza në Ngushticën e Hormuzit, kontrabanda, nafta tranzit, markues kimikë dhe kompani nga Emiratet e Bashkuara Arabe, por shmangu diskutimin për taksat si arsyen kryesore të çmimit të lartë. Artikulli përmend iniciativën e qeverisë për të futur një kompani publike në tregun e naftës dhe një sistem të ri gjurmimi karburanti. Në fund, artikulli e kundërshton këtë duke theksuar se taksat përbëjnë rreth 115 lekë për litër dhe janë arsyeja kryesore e dallimit të çmimeve me vendet fqinje. Gjithashtu, përmendet fakti që shqiptarët furnizohen me naftë në vendet fqinje kur çmimet rriten.
Tonin dhe stilin origjinal e cilësoj si kritik dhe analitik, duke përdorur një gjuhë të drejtpërdrejtë për të shprehur mospajtim me qasjen e qeverisë.
Nuk ka gjuhë urrejtjeje, dhunë, diskriminim, përmbajtje eksplicite ose përmendje të ndjeshme. Përmbajtja nuk është thelbësisht e papërshtatshme për rishkrim.
Rishkrimi i artikullit në shqip standard:
Rama për çmimin e naftës: Pse shmangen taksat?
Kryeministri Edi Rama, gjatë një takimi me strukturat e Partisë Socialiste në Njësinë 4 të Tiranës, paraqiti një seri arsyetimesh lidhur me çmimin e lartë të naftës në Shqipëri. Megjithatë, siç duket edhe këtë herë, debati u përqendrua në çështje të shumta, por jo në thelb.
Rama përmendi krizën në Ngushticën e Hormuzit, kontrabandën, naftën tranzit, markuesit kimikë, ngjyrues të rinj dhe bashkëpunimin me kompani nga Emiratet e Bashkuara Arabe. Por, ajo që nuk u theksua fare ishte arsyeja kryesore e çmimit të lartë të naftës në vend: taksat e konsiderueshme që vetë qeveria e tij ka vendosur për çdo litër karburant.
Në fjalën e tij, Rama bëri të ditur se qeveria po përgatit hyrjen në tregun e naftës përmes një kompanie publike, me qëllimin e pretenduar për të garantuar që qytetarët të mos paguajnë më shumë se ç’duhet dhe për të siguruar rezervat. Ai shtoi se formalizimi i tregut dhe lufta kundër kontrabandës do të mbështeten nga një sistem i ri gjurmimi karburanti, zhvilluar në bashkëpunim me një kompani shtetërore nga Emiratet.
Rama tha: “Ne sot kemi problem naftën që është goditur në çmim nga kriza, por që është problem edhe përtej krizës. Kriza e shkaktuar në Ngushticën e Hormuzit ka rritur çmimin kudo. Por ne na gjen në kohën kur kishim filluar që do të hyjmë në tregun e naftës me një faktor publik, një kompani publike. Dhe pse? Në atë kohë nuk kishte luftë. Do hyjmë për të garantuar që qytetarët, konsumatorët tanë të karburanteve, nuk detyrohen të paguajnë më shumë se sa u takon. Dhe për të siguruar që rezerva të jetë. Kemi pasur një naftë që markohej, i vendosej një komponent kimik për të identifikuar atë që hyn ligjërisht, jo kontrabandë. Ne u përpoqëm ta rregullonim sa mundeshim. Ishte bojë që hollohej kollaj apo sajohej kollaj. Tani me kompaninë publike që kemi krijuar, bashkë me të njëjtën kompani që ka shteti në Emiratet e Bashkuara Arabe, do nxjerrim për 1-2 muaj një tjetër ngjyrues që është i manipulueshëm dhe do ndihmojë për të formalizuar tregun e naftës, sepse nga analizat që bëjmë ka një sasi nafte jashtë radarëve të shtetit. Tjetra që ndodh është nafta tranzit, që hyn këtu për të shkuar në vendet e tjera fqinje dhe një pjesë e saj mbetet këtu ilegalisht. Edhe për këtë kemi një produkt me të njëjtën kompani për të ndjekur gjithë naftën tranzit.”
Por, ka një fakt mjaft të thjeshtë që Rama nuk e thekson: për çdo litër naftë në Shqipëri, rreth 115 lekë janë vetëm taksa. Kjo përbën arsyen kryesore pse karburanti në vendin tonë është dukshëm më i shtrenjtë se në vendet fqinje. Në Kosovë, Maqedoninë e Veriut apo Malin e Zi, barra fiskale mbi naftën është ndjeshëm më e ulët, pothuajse gjysma në disa raste, duke sjellë si pasojë një çmim final më të lirë në pompë.
Ky ndryshim çmimesh shpjegon edhe radhët e shqiptarëve në pikat kufitare të vendeve fqinje për të furnizuar automjetet, sidomos kur shfaqen kriza globale energjitike, siç ishte rasti me luftën në Iran. Problemi nuk shtrihet vetëm te tregu apo kriza ndërkombëtare, por mbi të gjitha te ngarkesa e lartë fiskale që shteti shqiptar i ka vënë litrit të naftës, duke detyruar qytetarët të kërkojnë zgjidhje jashtë vendit.