“`html
Buxhetet e Bashkive dhe Balanca Reale Territoriale
Ka momente kur shifrat flasin më qartë se çdo debat politik. Sot, shifrat e financave vendore në Shqipëri tregojnë një realitet që nuk mund të anashkalohet më.
Për vitin 2026, 61 bashkitë e vendit administrojnë rreth 1 miliard euro, për një popullsi prej afërsisht 2.4 milion banorësh. Në pamje të parë, kjo përkthehet në një mesatare prej rreth 417 euro për banor. Ky nivel mund të konsiderohet modest, por i qëndrueshëm për një ekonomi si e jona.
Megjithatë, mesatarja shpeshherë fsheh realitetin:
- Në njërën anë qëndron Tirana, me rreth 600 mijë banorë dhe një buxhet prej 400 milion euro, që do të thotë afërsisht 667 euro për banor.
- Në 60 bashkitë e tjera të vendit jetojnë rreth 1.8 milion banorë. Këto bashki administrojnë rreth 600 milion euro buxhet, pra rreth 333 euro për banor.
Këto krahasime tregojnë se një banor në Tiranë ka mesatarisht dyfishin e burimeve publike në dispozicion krahasuar me një banor në pjesën tjetër të Shqipërisë.
Sigurisht, Tirana nuk është një bashki si gjithë të tjerat. Ajo përqendron rreth 27% të popullsisë, pjesën më të madhe të aktivitetit ekonomik, investimeve dhe shërbimeve. Është normale që të ketë një buxhet më të madh dhe një rol më të rëndësishëm në zhvillimin e vendit.
Pyetja që lind natyrshëm ka të bëjë me hendekun midis këtyre dy realiteteve dhe pasojat e tij. Nëse një pjesë e vendit operon me rreth 667 euro për banor dhe pjesa tjetër me rreth 333 euro, atëherë nuk kemi thjesht dallime zhvillimi, por kemi dy realitete ekonomike që po largohen nga njëri-tjetri.
Bashkia Tiranë përqendron investime, shërbime dhe mundësi. Pjesa tjetër e bashkive përpiqen të mbajnë funksionet bazë me burime të kufizuara. Ky model, në mënyrë të natyrshme, prodhon pasoja si migrimi i brendshëm drejt qendrës, dobëson ekonomitë lokale dhe krijon një cikël ku diferenca thellohet nga viti në vit.
Në këtë kuptim, Tirana nuk është problemi. Ajo është pasqyra e modelit ekonomik që përqendron aktivitetin dhe burimet në një pikë, pa mekanizma të mjaftueshëm për shpërndarje dhe balancim. Një kryeqytet mund të jetë motori i zhvillimit, por jo i vetmi përfitues i tij.
Në fund, çështja nuk është nëse Tirana ka shumë – pasi duhet të ketë realisht më shumë – por nëse pjesa tjetër e vendit ka mjaftueshëm. Dimensioni demografik, urbanizimi dhe politika, tregojnë se përgjigjja nuk është aq e thjeshtë.
“`