“`html
Qeveria: Ekuilibriste mes Investitorëve dhe Qytetarëve të Anashkaluar
Reagimi publik, i nxitur nga një rast specifik, përkon me pikën ku janë tejkaluar kufijtë për trajtimin e pronave publike, territorit dhe buxhetit të shtetit ndër vite. Për shumë qytetarë, protestat shprehin ndjesinë se janë anashkaluar, shpërfillur dhe përjashtuar nga përfitimet që duhet të gjenerojnë burimet natyrore të vendit.
Redaksionale
Në fillim të viteve ’90, Shqipëria trashëgoi një pasuri natyrore pothuajse të paprekur. Malet, lumenjtë, pyjet dhe bregdeti nuk ishin kthyer ende në produkte tregu, projekte ndërtimi apo sipërfaqe për shitje. Ato përbënin një peizazh që, pavarësisht varfërisë së vendit, mbartte një potencial të konsiderueshëm për të ardhmen.
Zhvillimi pasues ishte i shpejtë, shpesh kaotik dhe rrallë në harmoni me territorin. Lëvizjet masive të popullsisë nga zonat rurale dhe qytetet e vogla drejt qendrave urbane krijuan presion mbi infrastrukturën ekzistuese. Rrugët, sistemet e kanalizimit, hapësirat publike, gjelbërimi dhe standardet minimale urbane nuk ecën në ritëm me ndërtimet. Shqipëria filloi të zgjerohej pa një vizion të qartë mbi tipin e qyteteve që dëshironte të ndërtonte dhe llojin e jetesës që synonte të ofronte.
Tridhjetë vjet më vonë, duket se vendi vazhdon të përballet me të njëjtat dilema. Territori po konsumohet me ritme që kujtojnë shfrytëzimin e dikurshëm të minierave. Tirana është kthyer në një kantier të përhershëm, ku ndërtimi shihet si motor ekonomik dhe mjet për mbushjen e arkës publike, por shumë më pak si një industri e qëndrueshme afatgjatë. Rritja e kullave duket se do të vazhdojë.
Në Durrës dhe Golem, lejet për ndërtime të larta në bregdet vazhdojnë të jepen, duke shfrytëzuar në maksimum edhe hapësirën e pakët të mbetur. Kjo ndodh pa marrë parasysh pasojat mjedisore, teksa vija bregdetare po ndryshon dhe deti po depërton gjithnjë e më thellë në tokë. Edhe Jugu po përjeton një fat të ngjashëm. Kodrat po mbushen me ndërtime dhe, në emër të turizmit, shpesh po ngrihen vila private dhe rezidenca me vlerë të kufizuar për ekonominë lokale.
Edhe zonat e mbrojtura, të cilat duhet të ishin kufiri i fundit i paprekshëm, janë bërë më të ekspozuara pas ndryshimeve ligjore që lejojnë ndërtime brenda tyre.
Është e vërtetë që Shqipëria ka nevojë për investime të mëdha dhe serioze në turizëm. Vendi kërkon kapital, vende pune, standarde më të larta shërbimi dhe struktura që rrisin vlerën e ekonomisë. Nëse investimi është transparent, nuk dëmton natyrën, respekton ligjin (jo thjesht formalisht), dhe merr parasysh interesat e ligjshme të aktorëve të përfshirë, ai përbën një vlerë të shtuar dhe kontribuon në zhvillim.
Investimet e huaja cilësore në turizëm duhet të mirëpriten nëse synojnë të sjellin standarde të reja dhe të dalin nga modeli i investitorëve strategjikë, të cilët shpesh mungojnë në strategji zhvillimi ose madje edhe në fonde.
Megjithatë, nuk kemi më luksin të shfrytëzojmë pa kriter atë pak hapësirë që na ka mbetur. Një vend i vogël nuk mund të veprojë si të kishte territor të pafund. Shqipëria nuk është më ajo e 30 viteve më parë, dhe mbi të gjitha, njerëzit e saj nuk janë më të njëjtë.
Brezi i tranzicionit pranoi shumë gjëra në emër të mbijetesës dhe nevojës për të rindërtuar ekonominë. Brezi i sotëm ka kërkesa të tjera. Ai është më i arsimuar, më i informuar, më i lidhur me botën dhe më pak i gatshëm të pranojë si të pashmangshme ato që dikur konsideroheshin normale.
Pikërisht për këtë arsye, kundërshtimet aktuale nuk duhen parë thjesht si reagime ndaj një resorthi, një lejeje ndërtimi apo një projekti të caktuar. Në thelb, ato janë reagime ndaj një modeli zhvillimi që për vite të tëra e ka trajtuar territorin si burim të pashtershëm dhe interesin afatshkurtër si më të rëndësishëm se e ardhmja. Fakti që këto reagime vijnë nga brezi i ri dhe kanë një përfshirje masive është shumë domethënës.
Reagimi, i cili filloi nga një rast konkret, duket se përkon me momentin kur është tejkaluar kufiri për mënyrën si janë trajtuar ndër vite prona publike, territori dhe buxheti i shtetit. Për shumë qytetarë, protestat shprehin ndjesinë se janë anashkaluar, shpërfillur dhe përjashtuar nga përfitimet që duhet të gjenerojnë burimet natyrore të vendit.
Sfida e qeverisë nuk është vetëm të tërheqë investime, por edhe të mos humbasë qytetarët gjatë këtij procesi. Ajo duhet të ecë si një ekuilibrist në litar, mes kapitalit që kërkon hapësirë dhe qytetarëve që duan të mos ndihen të huaj në vendin e tyre. Nëse ky ekuilibër prishet, zhvillimi nuk shihet më si mundësi, por si përjashtim dhe si diçka që u merret qytetarëve në vend që t’u shërbejë atyre.
Në fund, Shqipëria nuk do të gjykohet nga numri i kullave, vilave apo resorteve që ka ndërtuar. Do të gjykohet nga ajo që arriti të ruajë. Sepse një pyll i prerë, një breg i betonizuar, një qytet pa ajër dhe një mal i mbushur me ndërtime nuk janë vetëm humbje peizazhi. Janë humbje të së ardhmes. Dhe e ardhmja, ndryshe nga prona, nuk ndahet me ligj. Ajo, ose ruhet për të gjithë, ose humbet për të gjithë.
“`