Inteligjenca Artificiale ofron një mundësi jetike për ekonomitë në zhvillim në një periudhë të rritjes së dobët ekonomike
Inteligjenca Artificiale (IA) u mundëson vendeve në zhvillim të arrijnë përparime të cilat, në rrethana normale, do të kërkonin një shekull, brenda një dekade. Kjo mundësi ekziston nëse qeveritë veprojnë me shpejtësi për të reduktuar diferencat në energji, lidhjet digjitale, aftësitë dhe cilësinë e institucioneve, të cilat kërcënojnë t’i lënë pas këto vende. Ky konkluzion vjen nga Raporti i Zhvillimit Botëror 2026 i Grupit të Bankës Botërore, me titull “Premtimi i Inteligjencës Artificiale”.
Raporti, i publikuar së fundmi, thekson se vendet e punës në ekonomitë me të ardhura të larta kanë më shumë se tre herë më shumë gjasa të preken nga automatizimi përmes inteligjencës artificiale gjeneruese, krahasuar me ato në vendet me të ardhura të ulëta dhe të mesme. Konkretisht, 4.5% e vendeve ekzistuese të punës në vendet me të ardhura të ulëta dhe të mesme janë në rrezik, ndërsa në ekonomitë me të ardhura të larta, ky numër arrin 14.2%. Megjithatë, raporti parashikon që 16.2% e vendeve të punës në ekonomitë në zhvillim mund të përjetojnë rritje të ndjeshme të produktivitetit falë IA-së, një shifër e afërt me 18.7% që pritet në ekonomitë me të ardhura të larta.
Kryeekonomisti i Grupit të Bankës Botërore, Indermit Gill, thekson se “Inteligjenca artificiale u ka dhënë ekonomive në zhvillim një mundësi jetike dhe ato duhet ta shfrytëzojnë atë”. Ai shton se këto vende nuk kanë nevojë për modele të mëdha apo qendra të dhënash për të përfituar. “Duke përshtatur mjete të thjeshta dhe me kosto të ulët të inteligjencës artificiale për kushtet vendore, ekonomitë e këtyre vendeve mund të sigurojnë kujdes më të mirë mjekësor, edukim, shërbime gjyqësore dhe më shumë shërbime bujqësore për miliona njerëz.”
Megjithatë, aksioni duhet të jetë i shpejtë, pasi IA po përhapet më shpejt dhe është më specifike për kontekstin vendor sesa teknologjitë e mëparshme si energjia elektrike dhe interneti. Raporti i Zhvillimit Botëror 2026 eksploron se si vendet në zhvillim po i përgjigjen kësaj sfide dhe po arrijnë rezultate.
Ky raport, si vlerësimi i parë gjithëpërfshirës i ndikimit të IA-së në vendet në zhvillim, tregon se si bizneset dhe qeveritë në këto vende kanë filluar ta përdorin atë. IA po ndihmon zgjidhjen e problemeve, analizën e informacionit, përmirësimin e parashikimeve dhe ofrimin e shërbimeve për një numër më të madh përfituesish. Këto aftësi janë veçanërisht të vlefshme në vende ku profesionistët e kualifikuar, dokumentacioni i besueshëm dhe kapacitetet institucionale janë të kufizuara. IA mund të ndihmojë mjekët në diagnostikim, fermerët në vendimmarrje prodhuese, bizneset në rritjen e produktivitetit, dhe qeveritë në përmirësimin e mbledhjes së të ardhurave tatimore, programeve të mbrojtjes sociale, reagimit ndaj fatkeqësive dhe ofrimin e shërbimeve shëndetësore e arsimore.
Ekonomitë në zhvillim përjetojnë aktualisht periudhën me rritjen ekonomike mesatare më të dobët të tre dekadave të fundit. Raporti sugjeron se IA mund të përmirësojë ndjeshëm këtë situatë brenda viteve 2020, duke sjellë përfitime konkrete. Megjithatë, kjo mundësi nuk është e garantuar. Sistemet më të avancuara të IA-së po zhvillohen nga një numër i kufizuar vendesh dhe kompanish, ndërsa shumë ekonomi në zhvillim përballen ende me mungesa në energji, akses në internet, të dhëna, aftësi dhe kapacitete institucionale, të domosdoshme për përdorimin efektiv të IA-së. Pa veprime të mirëorientuara, IA mund të thellojë diferencat midis vendeve, të rrisë pabarazinë brenda tyre, të përqendrojë fuqinë në treg, të dobësojë besimin te institucionet publike dhe të krijojë rreziqe të reja për sigurinë, të drejtat dhe kohezionin shoqëror.
Raporti paraqet një strategji tre-fazore:
- Të përdoren mjetet tashmë të disponueshme.
- Të përshtaten ato me kushtet vendore.
- Me kalimin e kohës, të përparohet drejt zhvillimit të sistemeve më të avancuara të inteligjencës artificiale.
Kjo qasje e shkallëzuar ndihmon vendet të shmangin përpjekjet e kushtueshme dhe joefikase për të riprodhuar teknologjitë më të përparuara të IA-së para se të krijohen kushtet bazë.
Gaurav Nayyar, Drejtor i Raportit të Zhvillimit Botëror 2026, thekson se “Inteligjenca artificiale ofron një mundësi që vjen vetëm një herë në jetë për të zgjidhur probleme që kanë mbetur pa zgjidhje për breza me radhë.” Ai shton se vendet në zhvillim që ndërtojnë themelet tani – energji, lidhje digjitale, aftësi dhe institucione – do të jenë në pozicionin e duhur për ta përvetësuar dhe përshtatur IA-në në dobi të qytetarëve të tyre.
Realizimi i këtyre objektivave kërkon investime fillestare në elementët bazë. Në vendet e Afrikës nën-Sahariane, gati një e treta e shkollave rurale ende nuk kanë energji elektrike dhe më shumë se dy të tretat nuk kanë akses në internet. Grupi i Bankës Botërore, përmes nismës “Misioni 300”, po punon për t’u siguruar akses në energji 300 milionë njerëzve në Afrikën nën-Sahariane deri në vitin 2030, duke hedhur kështu themelet për përfshirje më të gjerë në teknologjitë digjitale dhe IA.
Vendët duhet gjithashtu të zgjerojnë aksesin në kapacitetet kompjuterike dhe të përmirësojnë disponueshmërinë e të dhënave vendore, përfshirë në gjuhët vendore, në mënyrë që mjetet e IA-së të përshtaten me nevojat e qytetarëve dhe ekonomive të tyre. Qeveritë duhet ta lehtësojnë tërheqjen e investimeve nga ndërmarrjet e reja, testimin e ideve dhe zhvillimin e zgjidhjeve efektive. Për të identifikuar nismat pilot të IA-së që sjellin rezultate, nevojiten të dhëna më të mira, aftësi më të forta dhe një kuadër më i qartë prokurimi dhe vlerësimi.
Forcimi i besimit të publikut është po aq i rëndësishëm. Ndërsa IA zhvillohet me ritme të shpejta, qeveritë duhet të shfrytëzojnë fillimisht standardet vullnetare të industrisë për përdorim të përgjegjshëm, duke u mbështetur në bashkëpunimin ndërkombëtar për të parandaluar fragmentimin rregullator. Kur masat vullnetare nuk mjaftojnë, qeveritë duhet të mbështeten te legjislacioni ekzistues për të trajtuar pasojat negative. Përmirësimi i shërbimeve publike dhe rezultatet më të mira në arsim do të forcojnë besimin. Megjithatë, nëse IA çon në vendime të njëanshme qeveritare ose cenon privatësinë e të dhënave, rikthimi i këtij besimi do të jetë i vështirë.