Reuters: Nëntë vende të kërcënuara me sanksione nga Trump për shkak të Iranit; Turqia dhe Kina kryesojnë listën
Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, ka njoftuar se do të ndërmarrë një “operacion më shkatërrues ekonomik” kundër Iranit, duke vazhduar luftën që zgjat prej më shumë se gjashtë muajsh, pa shenja të afrimit të një marrëveshjeje. Objektivi i SHBA-së nuk është vetëm dobësimi i vendit të fuqishëm të Lindjes së Mesme, por edhe i çdo vendi që tregton me Republikën Islamike, me qëllim izolimin e tij ekonomik maksimal.
Trump dhe Sekretari amerikan i Thesarit, Scott Bennett, kanë paralajmëruar se vendet që tregtojnë me Iranin ose e ndihmojnë atë do të përballen me pasoja të ashpra nga ana e SHBA-së. Reuters ka analizuar partnerët kryesorë tregtarë të Iranit, duke përfshirë blerësit e naftës dhe gazit, si dhe të mallrave të tjera thelbësore, të cilët do të duhet të marrin vendime të rëndësishme nëse Shtetet e Bashkuara i zbatojnë kërcënimet e tyre.
Pritet të shihet se si Irani do të përballet me sanksionet e SHBA-së, por edhe qëndrimi i mbajtur nga ekonomitë e fuqishme globale si Kina dhe Emiratet e Bashkuara Arabe.
Kina
Kina, blerësi më i madh i naftës iraniane, mund të përballet me presion shtesë nga SHBA-të për blerjet e saj, nëse Trump e mban premtimin. Gjatë dekadës së fundit, Kina ka zhvilluar një sistem të mbyllur rafinerish që përpunojnë kryesisht naftë iraniane dhe kanë pak ekspozim ndaj SHBA-së. Nafta iraniane e dërguar në Kinë është etiketuar prej kohësh si malajziane dhe së fundmi si indoneziane, duke u tregtuar në një cikël të mbyllur, të paguar në monedhën kineze dhe që përfshin një zinxhir ndërmjetësish të vështirë për t’u gjurmuar.
Departamenti i Thesarit i SHBA-së në prill vendosi sanksione ndaj një rafinerie të pavarur kineze për blerjen e naftës iraniane me vlerë miliarda dollarë dhe paralajmëroi bankat kineze për sanksione dytësore nëse ato lehtësojnë tregtinë e naftës iraniane.
Zëdhënësi i Ministrisë së Jashtme kineze, Lin Jian, deklaroi: “Sanksionet dhe presioni nuk do ta zgjidhin problemin. Kina u bën thirrje të gjitha palëve të përfshira të marrin masa të përgjegjshme për të zgjidhur çështjen përmes mjeteve politike dhe diplomatike”.
Më shumë se 80% e eksporteve të naftës së Iranit shkojnë në Kinë, pasi rafineritë e pavarura kineze shfrytëzojnë naftë që është subjekt i sanksioneve të SHBA-së dhe ofrohet me çmime të zbritura. Kpler vlerëson se Kina bleu mesatarisht 1.38 milion fuçi naftë iraniane në ditë në vitin 2025.
Turqia
Turqia dhe Irani kanë lidhje të rëndësishme ekonomike. Turqia importon gaz natyror iranian dhe eksporton produkte industriale në Iran. Tregtia dypalëshe arrin në rreth 5-6 miliardë dollarë në vit, ndërsa eksportet e Turqisë në Iran janë rreth 3 miliardë dollarë. Turqia importon pothuajse të gjithë gazin natyror të nevojshëm dhe Irani është një burim i rëndësishëm, duke mbuluar 13% të nevojave të saj totale.
Emiratet e Bashkuara Arabe
Emiratet e Bashkuara Arabe kanë qenë historikisht një nga burimet më të rëndësishme të mbështetjes financiare të Iranit. Bankat e Dubait kanë mbajtur prej kohësh depozita të konsiderueshme të lidhura me Iranin, shumica e të cilave tani janë “ngrirë” për shkak të sanksioneve të SHBA-së.
Emiratet e Bashkuara Arabe ishin ndër partnerët më të mëdhenj tregtarë të Iranit para luftës, duke përbërë 30% të importeve të tij, me vlerë 21 miliardë dollarë në vitin 2024. Ato përbënin gjithashtu 13% të eksporteve të Iranit atë vit. Tregtia totale jo-naftore mes dy vendeve arriti në 6.6 miliardë dollarë në vitin 2024, me pjesën më të madhe të tregtisë që përbëhej nga rieksporte.
Këtë javë, Emiratet e Bashkuara Arabe pezulluan të gjitha transaksionet financiare dhe ekonomike me Iranin deri në njoftim të mëtejshëm, duke përmendur një përshkallëzim ushtarak nga Teherani.
Iraku
Tregtia e Irakut me Iranin tejkaloi 10 miliardë dollarë në vitin 2025, kryesisht bazuar në eksportet iraniane të ushqimit, mallrave të konsumit dhe produkteve të tjera. Tregtia ra në vitin 2026 pas fillimit të luftës me Iranin, e cila rriti rreziqet e sigurisë rajonale dhe çoi në ndërprerje përgjatë kalimeve kufitare.
Energjia është një element kyç i marrëdhënies. Iraku i paguan Iranit rreth 4 deri në 5 miliardë dollarë në vit për gaz natyror. Çdo sanksion i ri i SHBA-së ndaj Irakut mund të paraqesë sfida të rëndësishme për Bagdadin në ruajtjen e pagesave për energjinë iraniane.
Omani
Omani ka pasur prej kohësh marrëdhënie miqësore me Iranin, duke vepruar shpesh si ndërmjetës. Tregtia e mallrave mes dy vendeve arriti në total 1.5 miliardë dollarë në vitin 2025.
Pakistani
Për Pakistanin, çdo veprim i SHBA-së kundër vendeve të përfshira në tregti ose ndihmë për Iranin mund të jetë një goditje serioze. Pas sanksioneve të mëparshme kundër Iranit, tregtia zyrtare mes dy vendeve kishte ndaluar, por tregtia jozyrtare vlerësohet në rreth 4 miliardë dollarë. Pakistani dhe Irani kanë tregtuar mallra si naftë, grurë, oriz, bagëti dhe ilaçe përmes kanaleve joformale për vite me radhë.
India
Tregtia e Indisë me Iranin ra ndjeshëm në vitin 2020, pas vendosjes së sanksioneve nga Uashingtoni. Tregtia dypalëshe ra me më shumë se dy të tretat, në 4.8 miliardë dollarë në vitin fiskal 2019-20. Tregtia ka rënë më tej, duke arritur në 1.63 miliardë dollarë në vitin fiskal 2025/26. Eksportet indiane, kryesisht drithëra, çaj, kafe dhe erëza, përbëjnë pjesën më të madhe të kësaj tregtie. Zyrtarët në Nju Delhi argumentojnë se këto eksporte vazhdojnë për arsye humanitare dhe duhet të mbeten jashtë çdo sanksioni.
Armenia
Irani përbënte 768 milionë dollarë, ose 3.6% të qarkullimit të përgjithshëm tregtar të Armenisë në vitin 2025. Qarkullimi tregtar me Iranin arriti në 371.4 milionë dollarë në gjysmën e parë të vitit 2026. Rreth 20% e tregtisë së jashtme të Armenisë kalon përmes Iranit. Armenia dhe Irani kanë një marrëveshje shkëmbimi “gaz për energji elektrike”.
Azerbajxhani
Qarkullimi tregtar mes Azerbajxhanit dhe Iranit u rrit me 4.5% në janar-qershor 2026, duke arritur në 312.6 milionë dollarë. Irani përbënte 3.56% të importeve totale të Azerbajxhanit.