Ndryshon harta e rrezikut në Detin e Kuq: Rebelët Houthi vendosin “listën” e anijeve, Arabia Saudite përballet me presion në dy ngushtica
Një hartë e re dhe më komplekse e rrezikut detar po krijohet në Detin e Kuq dhe Ngushticën Bab el-Mandeb. Rebelët Houthi duket se po kalojnë nga kërcënimi i përgjithshëm ndaj anijeve tregtare në një politikë më selektive. Rreziku për çdo anije përcaktohet gjithnjë e më shumë nga pronësia, menaxhimi, qiraja, ngarkesa dhe lidhjet tregtare, duke e bërë kalimin përmes njërës prej arterieve më të rëndësishme detare në botë më të ndërlikuar për kompanitë e transportit dhe siguruesit.
Në njërin ekstrem janë anijet me lidhje me Shtetet e Bashkuara, të cilat Huthët kanë deklaruar se nuk do t’i sulmojnë për sa kohë Uashingtoni nuk rifillon operacionet ushtarake kundër tyre. Në anën tjetër janë anijet e lidhura me Arabinë Saudite, ndaj të cilave grupi ka shpallur një bllokadë në Bab el-Mandeb dhe në Detin e Kuq.
Mohammed al-Buhaiti, anëtar i byrosë politike të Huthëve, ka deklaruar për Associated Press se grupi nuk synon mbylljen e përgjithshme të Bab el-Mandeb apo pengimin e lirisë së lundrimit. Megjithatë, ai ka bërë një përjashtim të qartë për Arabinë Saudite, duke sinjalizuar se anijet e lidhura me mbretërinë tashmë konsiderohen një kategori e veçantë. Edhe ndaj Shteteve të Bashkuara qëndrimi është i ndryshëm. Sipas Reuters, zyrtarë amerikanë u takuan me përfaqësues të Huthëve në Oman në mesin e shtatorit, ndërsa grupi përsëriti angazhimin për armëpushimin e vitit 2025 dhe për të shmangur sulmet ndaj anijeve amerikane.
Kjo qasje po ndryshon mënyrën se si kompanitë detare duhet të vlerësojnë një udhëtim përmes Bab el-Mandeb. Pyetja nuk është më vetëm se cilit shtet i përket anija, por edhe kush e zotëron, kush e menaxhon, kush e ka marrë me qira, çfarë ngarkese transporton dhe me cilët partnerë tregtarë është e lidhur. Në këtë situatë, edhe një anije me pronësi greke mund të ketë profil tjetër rreziku në varësi të qiramarrësit, ngarkesës, porteve të origjinës dhe destinacionit.
Zhvillimet po shoqërohen edhe me ndryshime në trafikun detar. Sipas të dhënave të Kpler të cituara nga Reuters, më 17 shtator vetëm 23 anije mallrash kaluan përmes Bab el-Mandeb, kundrejt një mesatareje prej 26 anijesh gjatë dhjetë ditëve të mëparshme. Ndërkohë, zgjerimi i pranisë së Huthëve në zona si Mocha, Dubab dhe ishujt pranë Bab el-Mandeb, përfshirë Perimin, u jep atyre më shumë mundësi për të ushtruar presion mbi trafikun detar.
Për Arabinë Saudite, situata është veçanërisht e ndërlikuar, pasi presioni në perëndim po përkon me vështirësi në lindje. Problemet me tubacionin East-West, i cili lidh objektet e naftës në lindje të Arabisë Saudite me portin Yanbu në Detin e Kuq, kanë bërë që një pjesë shumë më e madhe e eksporteve saudite të rikthehet në Gjirin Persik dhe të kalojë përmes Ngushticës së Hormuzit.
Të dhënat e Kpler të cituara nga Reuters tregojnë se eksportet totale saudite u rritën në shtator në më shumë se 4 milionë fuçi në ditë, nga rreth 2.4 milionë fuçi në ditë në gusht. Ndryshimi është edhe më i dukshëm në Hormuz. Nafta saudite që kalon përmes kësaj ngushtice ka arritur mesatarisht rreth 2.9 milionë fuçi në ditë gjatë një periudhe gjashtëditore, nga rreth 700 mijë fuçi në ditë në gusht.
Saudi Aramco po shqyrton ndërkohë edhe alternativa për transportin e ngarkesave. Sipas burimeve tregtare të cituara nga Reuters, rreth 60 milionë fuçi janë planifikuar të eksportohen nga Ras Tanura gjatë shtatorit dhe tetorit, me disa ngarkesa që transportohen drejt Soharit në Oman dhe më pas kalojnë nga një anije në tjetrën përpara se të vazhdojnë drejt Azisë.
Kështu, Arabia Saudite përballet me presion në të dyja drejtimet kryesore detare. Në perëndim, anijet e lidhura me mbretërinë përballen me kërcënimin e deklaruar nga Huthët në Bab el-Mandeb. Në lindje, rritja e përdorimit të Hormuzit e bën ekonominë saudite më të varur nga një tjetër pikë strategjike të transportit detar.
Më 17 shtator, vetëm katër anije mallrash u regjistruan duke kaluar përmes Hormuzit, krahasuar me një mesatare prej 16 gjatë dhjetë ditëve të mëparshme, sipas Kpler. Për tregun e cisternave, kjo krijon një situatë të veçantë: rritja e transportit të naftës saudite përmes Hormuzit shton varësinë nga kjo ngushticë, ndërsa alternativa përmes Detit të Kuq përballet me kërcënimin e Huthëve.
Në këto kushte, rreziku i luftës po zhvendoset gjithnjë e më shumë nga një vlerësim i përgjithshëm i zonës në profilin individual të çdo anijeje dhe udhëtimi. Kjo mund të ndikojë drejtpërdrejt edhe në sigurimet detare, pasi kompanitë duhet të vlerësojnë jo vetëm itinerarin, por edhe pronësinë, qiramarrësin, ngarkesën dhe destinacionin e anijes.
Megjithatë, garancitë e Huthëve për anijet amerikane nuk përbëjnë një siguri të përhershme. Ato varen nga vazhdimi i mosndërhyrjes ushtarake amerikane dhe mund të ndryshojnë në rast të një përshkallëzimi të ri. Kështu, Bab el-Mandeb po kalon nga një zonë me rrezik të përgjithshëm në një korridor ku çdo anije mund të ketë një profil të ndryshëm ekspozimi.
Për Arabinë Saudite, presioni është edhe më i madh: në perëndim ndodhet Bab el-Mandeb, ku Huthët kanë shpallur bllokadë ndaj anijeve të lidhura me mbretërinë, ndërsa në lindje ndodhet Hormuzi, përmes të cilit po kalon një pjesë gjithnjë e më e madhe e eksporteve të saj të naftës.