“`html
Kur pushteti dhe biznesi i privilegjuar bëhen ortakë, humbasin tregu dhe demokracia
Një biznesmen ka të drejtë të fitojë, të investojë dhe të rritet. Problemi lind kur suksesi i tij nuk varet më nga puna, ideja apo oferta më e mirë, por nga afërsia me qeverinë. Në atë moment, gara ekonomike shndërrohet në garë për të hyrë në zyrën e duhur.
Kjo fenomen njihet në Shqipëri si “ortakëria e oligarkëve me pushtetin”. Qeveria ka në dorë vendimmarrjen për tenderët, lejet, koncesionet dhe përdorimin e pasurisë publike. Nëse këto vendime favorizojnë vazhdimisht një rreth të ngushtë, bizneset e tjera mbeten jashtë loje, madje para se të kenë mundësinë të paraqesin ofertën e tyre. Ndërmarrjet e vogla nuk mund të konkurrojnë me privilegjin politik.
Shqetësimi për konkurrencën ka një bazë konkrete. Në raportin e saj të vitit 2025 për Shqipërinë, Komisioni Europian kërkoi përmirësimin e procedurave konkurruese të prokurimit dhe forcimin e sistemit për parandalimin e korrupsionit. Ai ngriti shqetësime edhe për një përjashtim ligjor që lejon institucionet qendrore të lidhin disa marrëveshje konsulence në “fusha me interes strategjik” pa zhvilluar konkurrencë. Ky fakt nuk provon se çdo kontratë është e paligjshme, por thekson rëndësinë vendimtare të rregullave dhe kontrollit publik.
Dëmi nuk kufizohet vetëm te ekonomia. Një kompani, e cila e ka të ardhmen të lidhur me vendimet e qeverisë, mund të mos ketë interes të kundërshtojë pushtetin. Një parti politike, që ushqehet nga mbështetja e bizneseve të privilegjuara, mund të mos ketë motiv për t’i ndryshuar rregullat. Kështu, qytetari voton, por i vështirësohet gjithnjë e më shumë mundësia për të ndikuar në mënyrën se si shpërndahet pasuria publike.
Rreziku shtrihet edhe mbi informacionin. Kur interesa të mëdha ekonomike ndikojnë mbi median, publiku mund të dëgjojë përurimin e një projekti, por jo pyetjet rreth kostos, konkurrencës apo përfituesve të tij. Komisioni Europian ka shënuar shqetësime për ndikimin e grupeve të biznesit të lidhura politikisht, veçanërisht në periudha para zgjedhjeve.
Shqipëria ka nevojë për investitorë të fortë. Por një investitor i fortë duhet të fitojë në një garë të hapur, ku kontrata, pronësia, financimi dhe detyrimet ndaj shtetit mund të kontrollohen. Çdo kompani që fiton një tender apo leje publike duhet të jetë e gatshme t’u përgjigjet të njëjtave pyetjeve. Çdo qeveri duhet të shpjegojë arsyet e zgjedhjes së një oferte dhe sa do t’u kushtojë ajo qytetarëve.
Kur pushteti zgjedh fituesit e tregut, ai fiton ndikim edhe mbi zërat që mund ta kundërshtojnë. Prandaj, mbrojtja e konkurrencës është njëkohësisht edhe mbrojtje e demokracisë. Të dyja kërkojnë të njëjtën gjë: rregulla të barabarta, vendime transparente dhe përgjegjësi për këdo që përdor pushtetin publik për përfitim privat.
“`