Washington Post: Arabia Saudite nuk e ka përjashtuar zhvillimin e armëve bërthamore
Arabia Saudite nuk e ka përjashtuar mundësinë e zhvillimit të armëve bërthamore. Kjo konkluzë vjen nga një vlerësim i klasifikuar i inteligjencës amerikane, i cili ka nxitur shqetësime në Kongresin amerikan lidhur me marrëveshjen e bashkëpunimit bërthamor mes Presidentit Donald Trump dhe Riadit. Lajmi u raportua nga Washington Post të premten.
Vlerësimi ishte pjesë e dokumenteve të klasifikuara që u ofruan ligjvënësve gjatë shqyrtimit të kësaj marrëveshjeje historike, sipas zyrtarëve amerikanë të cituar nga gazeta.
Departamenti i Shtetit thuhet se ka ofruar një vlerësim të veçantë, i cili shprehte më shumë siguri për garancitë dhe mbrojtjet saudite të përfshira në marrëveshje.
Marrëveshja, e nënshkruar në korrik sipas Seksionit 123, krijon bazën ligjore për kompanitë amerikane të marrin pjesë në projekte bërthamore civile me vlerë dhjetëra miliardë dollarë në Arabinë Saudite.
Administrata Trump ka argumentuar se marrëveshja do të forcojë standardet e mospërhapjes bërthamore, duke e penguar Arabinë Saudite të kërkojë bashkëpunim bërthamor nga Rusia ose Kina.
Megjithatë, marrëveshja krijon një rrugë të mundshme për Arabinë Saudite të pasurojë uraniumin në vend. Fillimisht, pasurimi do të jetë i kufizuar nën 5%, por më vonë mund të rritet deri në 20% pas studimeve shtesë dhe miratimit me shkrim nga Uashingtoni dhe Riadi. Urani i pasuruar në këtë nivel, megjithëse ende nën nivelin për armë, zvogëlon ndjeshëm punën shtesë të nevojshme për të arritur përqendrimet e nevojshme për armë bërthamore.
Gjithashtu, pakti nuk kërkon që Arabia Saudite të miratojë Protokollin Shtesë të Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë Atomike (IAEA), i cili ofron inspektorëve qasje më të gjerë dhe mjete shtesë për zbulimin e aktivitetit bërthamor të padeklaruar. Në vend të kësaj, Uashingtoni dhe Riadi kanë negociuar një marrëveshje të veçantë dypalëshe mbrojtëse.
Një grup senatorësh demokratë, të udhëhequr nga Ed Markey dhe Jeff Merkley, i kanë paralajmëruar Sekretarin e Shtetit, duke shprehur shqetësimin se marrëveshja mund t’i japë Riadit “mjetet për të pasuruar uraniumin dhe ndoshta për të zhvilluar armë bërthamore”.
Merkley i ka thënë Washington Post se këmbëngulja e Arabisë Saudite për të ruajtur opsionin e pasurimit vendas ngre pyetje nëse ambiciet e saj janë tërësisht civile.
Departamenti i Shtetit ka hedhur poshtë sugjerimet se administrata po lehtëson një program ushtarak, duke deklaruar për gazetën se SHBA-të “nuk mbështesin dhe nuk do të mbështesin një program të armëve bërthamore saudite”.
Ministri saudit i Energjisë, Abdulaziz bin Salman, ka insistuar se programi i Riadit do të jetë “paqësor” dhe do të zhvillohet me “nivelet më të larta të përgjegjësisë dhe transparencës”.
Vlerësimi i inteligjencës i ka shtuar shqetësimet ekzistuese lidhur me deklaratën e Princit të Kurorës Saudite Mohammed bin Salman në vitin 2018, ku ai theksoi se Riadi do të kërkonte një armë bërthamore nëse Irani e blen një të tillë. Në atë kohë, ai deklaroi: “Pa dyshim, nëse Irani zhvillonte një bombë bërthamore, ne do të ndiqnim të njëjtën gjë sa më shpejt të ishte e mundur”.
Ligjvënësit e kanë krahasuar gjithashtu marrëveshjen saudite me marrëveshjen shumë më të rreptë bërthamore të Iranit të vitit 2015, e cila kufizoi pasurimin e uraniumit të Teheranit në 3.67% për 15 vjet. Presidenti Trump u tërhoq nga ajo marrëveshje gjatë mandatit të tij, duke pretenduar se nuk ishte mjaftueshëm e rreptë.
Marrëveshja saudite iu dorëzua zyrtarisht Kongresit më 24 gusht dhe po i nënshtrohet një shqyrtimi 90-ditor. Ligjvënësit mund të kërkojnë ta bllokojnë atë, megjithëse për të anashkaluar një veto presidenciale do të nevojitej një shumicë prej dy të tretash në të dyja dhomat.