Amazon dhe Meta po tkurren: Kriza e vendeve të punës në sektorin e teknologjisë është reale
Kompanitë amerikane të teknologjisë po përjetojnë një valë largimesh nga puna. Oracle, një kompani që synon të zgjerohet në teknologjinë cloud, ka larguar mijëra punonjës. Block, një emër i njohur në pagesat digjitale, po shkurton më shumë se 4,000 vende pune, gati gjysmën e fuqisë së saj punëtore.
Amazon dhe Meta gjithashtu po tkurren. Nga viti 2022 deri në 2025, këto firma të teknologjisë dhe pesë gjigantë të tjerë të kësaj fushe pothuajse nuk kanë rritur numrin e të punësuarve. Punësimi total, si në sektorin e teknologjisë ashtu edhe jashtë tij, në San Francisko, kryeqyteti botëror i teknologjisë, ka rënë me 3% që nga fillimi i vitit 2023.
Drejtuesit e kompanive argumentojnë se kjo situatë nuk ndodh për shkak të vështirësive të industrisë, por përkundrazi, për shkak të një bumi të zhvillimit të Inteligjencës Artificiale (IA). Mbështetësit e IA-së pretendojnë se ajo po bëhet shumë e aftë, shumë shpejt, duke kryer punë që më parë bëheshin nga punonjësit e teknologjisë, madje në mënyrë të frikshme. Kjo ka ngjallur frikë për një apokalips të vendeve të punës në teknologji, e cila është përhapur përtej Silicon Valley.
Në Amerikë, pesha e teknologjisë në punësimin e përgjithshëm ka rënë nga kulmi prej 2.5% në fund të vitit 2022 në 2.3% sot. Më shumë se 500 mijë vende pune në teknologji “mungojnë”, krahasuar me trendet e mëparshme. Disa nënindustri janë tkurrur më shpejt; “Portalet e kërkimit në internet dhe të gjitha shërbimet e tjera të informacionit” punësojnë 7% më pak njerëz sesa në dhjetor 2022. Të ardhurat e larta, shumë prej tyre specialistë të teknologjisë, mendojnë se do të ketë më shumë ndryshime. 10% më e pasura shqetësohet më shumë se kurrë për vendet e punës.
Të dhënat krahasuese për punësimin në teknologji në Amerikë, Australi, Britani, Kanada, Francë, Japoni dhe Norvegji, duke përfshirë kompani në zhvillimin e softuerëve, programim dhe kompjuterizim cloud, tregojnë se punësimi në teknologji u rrit ndjeshëm në vitet para 2022. Në nëntor të atij viti, OpenAI publikoi ChatGPT, duke shënuar fillimin e epokës së IA-së. Që atëherë, pesha e teknologjisë në punësimin e përgjithshëm ka ngecur ose ka rënë.
Ekonomistët që studiojnë ndikimin e IA-së në tregun e punës, megjithëse e shohin hedhjen në treg të ChatGPT si një pikënisje, e konsiderojnë atë edhe si çorientuese. Mjetet e para të IA-së ishin primitive. Vetëm me publikimin e Claude Code nga Anthropic, në shkurt 2025, ideja që një mjet IA mund të zëvendësojë një inxhinier softueri është bërë disi e besueshme. Deri në muajt e fundit, kur Claude Code ka pushtuar firmat e teknologjisë, çdo ngadalësim i rekrutimit vështirë se mund t’i atribuohej shumë IA-së.
Entuziastët e IA-së e mbivlerësojnë popullaritetin e këtyre mjeteve dhe, si rrjedhojë, efektet e tyre makroekonomike. Byroja e Regjistrimit të Popullsisë në Amerikë vlerëson se vetëm rreth 25% e firmave në zonën e San Franciskos e përdorin IA-në rregullisht, ndërsa në të gjithë Amerikën përdorimi është shumë më i ulët. Përdorimi i IA-së nuk do të thotë domosdoshmërisht zhvendosje të vendeve të punës. Një vrojtim i fundit nga Banka e Anglisë zbulon se gjatë tre viteve të fundit, IA ka pasur zero ndikim mbi punësimin.
Historia ofron një tjetër perspektivë. Rritja e peshës së teknologjisë në punësimin total nuk është një ligj i hekurt. Gjatë pjesës më të madhe të viteve 2000, kjo peshë në Amerikë, Australi, Britani dhe Kanada pothuajse nuk lëvizi. Edhe në vitet 2006-07, kur bota e pasur po përjetonte një flluskë financiare, punësimi në teknologji ishte i dobët. Aty, pengesa kryesore ishte shpërthimi i flluskës dot-com në vitin 2000, pas së cilës shumë firma të teknologjisë u detyruan të mbylleshin. Më vonë, normat e interesit në Amerikë nisën të rriteshin, duke dekurajuar bizneset të investonin në softuerë dhe pajisje kompjuterike, duke ulur kështu kërkesën për specialistë teknologjikë.
Gjendja aktuale është e ngjashme. Shumë firma u përfshinë në një etje për punësime gjatë pandemisë së Covid-19. Në vitin 2022, normat e interesit filluan të rriteshin, duke bërë që bankat qendrore të kuptonin se inflacioni ishte kronik. Në vitin 2023, rritja e investimeve të bizneseve në TI u ngadalësua ndjeshëm. Firmat iu kthyen zhvendosjes së shërbimeve jashtë vendit për të kursyer kosto. Nga viti 2021 deri në 2024, importet amerikane të shërbimeve të lidhura me kompjuterizimin cloud dhe ruajtjen e të dhënave u më shumë se dyfishuan. Kjo ngre pyetjen: Pse të punësosh dikë me pagë të lartë në Amerikë, kur të njëjtin shërbim mund ta marrësh nga Bangalore për një të katërtën e çmimit?
Edhe një zhvillim më pak i dukshëm po ndikon. Ndonëse shumë biznese të teknologjisë kanë ngrirë punësimet, industri të tjera i lakmojnë punonjësit me aftësi teknologjike. Të dhënat sipas profesioneve në Amerikë sugjerojnë një kërkesë të fortë për punonjës të teknologjisë. Sot, 3.7% e njerëzve kanë profesione të lidhura me teknologjinë, nga 3.6% në nëntor 2022. Një studim i ri nga Rezerva Federale sugjeron se ritmi i rritjes së radhëve të programuesve në kompani është ngadalësuar pas prezantimit të ChatGPT, por megjithatë vijon të rritet.
Edhe ekonomia jashtë IA-së, përfshirë shitësit me pakicë, bankat, prodhuesit dhe të tjerë që ende përbëjnë shumicën e vendeve të punës, shpresojnë se IA mund t’i mundësojë një teknik të vetëm të bëjë më shumë punë. Megjithatë, shumë prej këtyre firmave punësojnë pak njerëz të teknologjisë, duke lënë ende shumë kërkesë për aftësi teknologjike. Nga 2022 deri në 2025, numri i punonjësve amerikanë në kompjuterikë dhe softuerë u rrit ndjeshëm në sektorë si tregtia me pakicë (12%), pasuritë e paluajtshme (75%) dhe ndërtimi (rreth 100%).
Vendet e punës në teknologji nuk po zhduken, ato thjesht po përhapen në të gjithë ekonominë. Dikur, rruga drejt një karriere të suksesshme në teknologji kalonte nga Google ose Meta. Tani, një programues i ri mund të aplikojë te Starbucks, dhe jo si barist.