Zbulohet “qyteti i humbur” në malet e Uzbekistanit, teknologjia LiDAR nxjerr në dritë një qendër të madhe të Rrugës së Mëndafshit
Një zbulim arkeologjik i jashtëzakonshëm në malet e Uzbekistanit juglindor po ka filluar të ndryshojë njohuritë tona mbi qytetet mesjetare përgjatë Rrugës së Mëndafshit. Duke përdorur dronë të pajisur me skanerë lazer LiDAR, arkeologët kanë zbuluar një qytet të madh të fortifikuar, i cili për shekuj ishte fshehur nën sedimentet dhe erozionin malor.
Qyteti, i njohur si Tugunbulak, ndodhet në një lartësi prej mbi 2.130 metrash. Megjithëse më parë ishte identifikuar vetëm pjesërisht, teknologjia moderne ka zbuluar për herë të parë përmasat e tij të plota.
Një ekip i udhëhequr nga arkeologu Michael D. Frachetti nga Universiteti i Uashingtonit në St. Louis realizoi 22 fluturime me dronë, duke krijuar një model tredimensional me rezolucion të lartë të gjithë zonës. Skanimet me LiDAR kanë hequr në mënyrë dixhitale bimësinë dhe parregullsitë e terrenit, duke zbuluar mure mbrojtëse, rrugë, tarraca dhe themelet e ndërtesave.
Hartëzimi ka treguar se Tugunbulaku shtrihej në rreth 300 akra, duke sfiduar bindjen e mëparshme se qytetet e mëdha të Azisë Qendrore mund të zhvilloheshin vetëm në ultësira pjellore. Gërmimet kanë zbuluar se qyteti ishte një qendër e rëndësishme e prodhimit të hekurit. Arkeologët gjetën furra, mbetje të shkrirjes së hekurit, shtresa të trasha ndryshku, qymyr dëllinje dhe kokrriza hekuri, prova që dëshmojnë për një industri të organizuar metalurgjike dhe një rrjet të zhvilluar tregtar.
Studiuesit besojnë se ky zbulim përputhet me përshkrimet e gjeografit arab të shekullit të 10-të, Ibn Hawkal, i cili përmendte një vendbanim malor të quajtur “Marsmanda”, të njohur për aktivitetin e tij metalurgjik. Për herë të parë, dëshmitë arkeologjike duket se lidhin këtë përshkrim historik me një vend real.
Tugunbulaku lulëzoi nga shekulli VI deri në shekullin XI pas Krishtit, rreth 110 kilometra në lindje të Samarkandës, një prej qendrave më të rëndësishme tregtare të Rrugës së Mëndafshit. Zbulimi sugjeron se rajonet malore kishin një rol shumë më të madh ekonomik sesa mendohej më parë.
Në zonën përreth u zbuluan gjithashtu varreza të mëdha, ku janë identifikuar rreth 650 varre. Studiuesit thonë se orientimi i ndryshëm i varrimeve dhe mungesa e objekteve funerare tregojnë se popullsia e qytetit ka ndryshuar gjatë shekujve, duke reflektuar ndikime të ndryshme fetare dhe politike.
Megjithëse qyteti funksionoi për rreth pesë shekuj, ai u braktis rreth vitit 1050 pas Krishtit. Arkeologët nuk kanë gjetur prova për një pushtim apo katastrofë natyrore, ndaj besojnë se braktisja ndodhi gradualisht, si pasojë e një kombinimi faktorësh, përfshirë thatësirën, shpyllëzimin nga prodhimi intensiv i qymyrit dhe ndryshimet në rrugët tregtare të Azisë Qendrore.
Ekipi shkencor planifikon të rikthehet në Tugunbulak për gërmime të reja, me shpresën për të zbuluar qendrën administrative të qytetit, mbishkrime, vula dhe artefakte të tjera që mund të hedhin më shumë dritë mbi historinë dhe rolin e këtij qyteti të humbur në rrjetin e madh të Rrugës së Mëndafshit.