Raporti i OECD: SME-të shqiptare digjitalizojnë faturat, por jo biznesin
Bizneset e vogla dhe të mesme (SME) në Shqipëri kanë përqafuar gjerësisht botën digjitale, por shumica ende nuk kanë arritur ta kthejnë teknologjinë në një motor kryesor për produktivitetin dhe rritjen ekonomike.
Sipas një ankete të realizuar nga OECD, rreth 94% e SME-ve të anketuara përdorin të paktën një mjet digjital. Megjithatë, vetëm një pjesë e vogël ka adoptuar sisteme që integrojnë proceset, analizojnë të dhënat ose krijojnë burime të reja të ardhurash.
Anketa tregon se teknologjitë bazë janë tashmë të përhapura, ndërsa adoptimi i mjeteve më të avancuara mbetet i kufizuar. Konkretisht:
- Rreth 78% e kompanive përdorin faturimin elektronik.
- 60% kanë faqe interneti.
- 51% janë aktive në platformat e mediave sociale.
Megjithatë, hendeku bëhet i dukshëm kur teknologjia kalon nga prezenca online drejt menaxhimit të brendshëm të biznesit. Vetëm:
- 21% përdorin sisteme për menaxhimin e klientëve ose marrëdhënieve me furnitorët.
- 8% kanë sisteme të integruara për planifikimin dhe administrimin e burimeve (ERP).
- 4% përdorin analiza të të dhënave të mëdha (big data analytics).
Raporti i OECD thekson se faturimi elektronik dhe prania në internet mund të përmirësojnë administrimin dhe dukshmërinë e kompanive, por rrallëherë sjellin ndryshime në proceset kryesore të biznesit. Për këtë arsye, adoptimi i teknologjisë nga pjesa më e madhe e SME-ve përshkruhet si digjitalizim gradual, dhe jo si transformim i plotë i modelit të biznesit.
Lidhur me përdorimin e mjeteve digjitale për qëllime të tjera:
- 61% e SME-ve i përdorin për të zgjeruar bazën e klientëve.
- 46% i përdorin për automatizimin e proceseve të brendshme.
- 36% i përdorin për monitorimin e aktivitetit.
- Vetëm 21% deklarojnë se teknologjia i ndihmon të krijojnë burime të reja të ardhurash.
- Vetëm 22% përdorin mjete digjitale për të përmirësuar produktet ose shërbimet e tyre.
- Përdorimi për organizimin e punës është edhe më i ulët: 14% përdorin mjete digjitale për punë në distancë ose forma fleksibël organizimi, ndërsa 13% i përdorin për zhvillimin e fuqisë punëtore ose forcimin e imazhit si punëdhënës.
Pengesat kryesore për digjitalizimin
Një nga pengesat kryesore të identifikuara është mungesa e informacionit mbi mbështetjen publike. Rreth 84% e SME-ve të anketuara thanë se nuk ishin në dijeni të programeve qeveritare që mbështesin digjitalizimin.
Kostoja mbetet një tjetër pengesë e rëndësishme:
- Pothuajse 40% përmendën shpenzimet për blerjen dhe riparimin e pajisjeve.
- 38% koston e mirëmbajtjes së programeve kompjuterike.
- 32% koston e trajnimit.
Gjithashtu, 26% e kompanive thanë se mungesa e kohës për trajnim kufizon përdorimin më të avancuar të teknologjisë.
Situata me Inteligjencën Artificiale (AI)
Në fushën e inteligjencës artificiale, shumica e bizneseve mbeten ende në fazat e para. Rreth:
- 61% e kompanive të anketuara thanë se nuk përdornin asnjë formë të inteligjencës artificiale.
- 24% përdornin mjete të AI si ChatGPT, Bard ose Copilot.
- 10% përdornin mjete me funksione të mësimit makinerik (machine learning).
- 11% përdornin sisteme të personalizuara të inteligjencës artificiale.
Përdorimi i këtyre teknologjive ishte më i lartë te kompanitë e krijuara pas vitit 2015 dhe te SME-të e orientuara drejt eksporteve.
OECD paralajmëron se megjithëse anketa ofron të dhëna të reja për nivelin e digjitalizimit, rezultatet nuk duhet të konsiderohen përfaqësuese për të gjithë popullsinë e SME-ve shqiptare.